Proteststem tegen 'corrupte' politiek in Washington; North is televisiegenieke veldprediker

WASHINGTON, 6 JUNI. Oliver North is de man die door zijn illegale activiteiten in het Witte Huis het woord shredding (het machinaal versnipperen van compromitterende documenten) heeft toegevoegd aan het vocabulaire van Washingtonse schandalen. Toch is hij nu de senaatskandidaat die de proteststem tegen de “corrupte” politiek in Washington vertegenwoordigt.

Dankzij de belofte van immuniteit door de senaatscommissie, waarvoor hij getuigde, is North aan de gevangenis ontsnapt. Door de roem na die senaatshoorzittingen in 1987 over de Iran-contra-kwestie is hij rijk geworden. Vlak na zijn veroordeling in 1989 kocht hij een huis voor ruim een miljoen dollar in een rustig oord in de deelstaat Virginia. Hij is multi-miljonair geworden door donaties van zijn fans, toespraken (25.000 dollar per stuk), de verkoop van zijn boeken en de verkoop van kogelvrije vesten. Zijn populariteit in conservatief christelijke kringen heeft hem ertoe gebracht een gooi naar de Senaat te doen.

North was als luitenant-kolonel betrokken bij het Iran-contra-schandaal, waarbij buiten medeweten van het Congres wapens aan Iran werden geleverd in ruil voor de eventuele vrijlating van Amerikaanse gijzelaars in Libanon. De opbrengst van deze wapenhandel ging naar de rechtse gewapende contras die de toenmalige linkse regering van Nicaragua bevochten. Het Congres had al deze activiteiten bij wet verboden.

In die tijd zouden de CIA en North ook Latijnsamerikaanse drughandelaars hebben gesteund, die wapens leverden aan de contras. Volgens het rapport van de onafhankelijke aanklager Lawrence Walsh heeft North onder meer gelogen tegen het Congres, overheidsgeld voor zichzelf aangewend en documenten verdonkeremaand en vernietigd. Geen van de verdachten in de Iran-contra-zaak is in de gevangenis terecht gekomen. President Bush heeft een aantal veroordeelden gratie verleend. Enkelen, zoals Robert McFarlane, de voormalige veiligheidsadviseur van president Reagan, zijn veroordeeld tot een aantal uren gratis dienstverlening.

North werd al meteen een beroemdheid door de directe wijze waarop hij later bij de hoorzittingen voor de senaatscommissie getuigde over zijn illegale activiteiten en zijn eerdere valse verklaringen onder ede. Veel televisiekijkers trokken partij voor deze ex-marinier en Vietnam-veteraan die zich zo patriottisch voordeed tegenover de hard ondervragende senatoren. Hij zei dat hij het Congres had misleid in dienst van de democratie en van zijn vaderland, saluerend en wel. “Ik geloof niet dat ik ooit iets heb gedaan dat misdadig was”, zei hij.

Volgens zijn vroegere medewerkers in het Witte Huis heeft North moeite om onderscheid te maken tussen de waarheid en wat hij graag voor waar houdt. Zijn leugens in zijn bestsellers Under Fire over Iran-contra en in zijn latere boek over zijn Vietnam-tijd One more mission zijn talrijk. In zijn boek zegt hij bijvoorbeeld dat hij bij de Reagans over de vloer kwam, hoewel hij daar nooit is geweest, of dat hij bij de wake bij de stervende CIA-directeur Bill Casey was uitgenodigd. Daar was niets van waar, bleek uit een grondig artikel van de conservatieve Reader's Digest.

North heeft nog steeds grote persoonlijke aantrekkingskracht. Hij ziet er jong uit voor zijn 50 jaar en de spleet tussen zijn voortanden verleent hem een zekere onschuld. Zijn natuurlijke, emotionele spreekstijl met soms overslaande stem is die van een veldprediker. De bijbel is zijn inspiratiebron. Hij pleegt zijn gehoor tot gebed op te roepen: “Laten we preken voor het leiderschap van deze natie.”

De meeste steun krijgt hij van fundamentalistische christenen. En bij de Republikeinse conventie van zaterdag liepen ze voor hem uit. Ze kwamen uit negorijen met kerkschuurtjes in de Appalachen en uit de mini-landhuizen van de Washingtonse voorsteden. North steunt op de kleine man die opstaat tegen de Grote Overheid en die zich bedreigd voelt door verdorvenheid. North wil “geen speciale rechten voor homoseksuelen”, geen korting op de AOW voor welgestelden, geen beperkingen op vuurwapens, geen hogere belastingen en alleen Engels als de officiële voertaal van Amerika. Zijn goed gefinancierde campagne wordt op bijna wetenschappelijke wijze gecoördineerd.

Zoals andere televisiegenieke prekers is North een meester in de collecte. De afgelopen zes jaar heeft hij wel 25 miljoen dollar weten in te zamelen voor de kosten van de processen tegen hem, voor de betaling van lijfwachten en voor zijn gezin. Ook zamelde hij geld in om kogelvrije vesten te kopen voor de politie. Die vesten kwamen van zijn eigen bedrijf en waren ongewoon duur.

Voorts riep hij zijn contribuanten op zijn boek te kopen, hetgeen ze massaal deden. Voor zijn senaatscampagne heeft hij al zes miljoen dollar. Dat is meer dan zijn Democratische tegenstander senator Charles Robb ter beschikking heeft. De andere Republikeinse senator van Virginia, John Warner, heeft al aangekondigd dat hij een onafhankelijke kandidaat zal steunen. Warner is geen grote ster in de Senaat. Deze voormalige staatssecretaris van marinezaken werd in 1978 verkozen, omdat hij als zesde echtgenoot van Elizabeth Taylor beroemd was geworden.

Senator Robb, de conservatieve Democraat tegen wie North campagne voert, werd bekend omdat hij in 1967 met de oudste dochter van toenmalig president Johnson trouwde in het Witte Huis, waar hij marinierswacht was geweest. Hij raakte in opspraak door een “massage” van een voormalige Miss Virginia en door omgang met dubieus gezelschap waaronder drughandelaars. In een persbericht heeft hij toegegeven zich te hebben schuldig gemaakt aan gedrag dat “niet zo passend is voor een getrouwd man”.

North heeft veel vijanden onder de Republikeinen. Bijna iedereen die met hem in het Witte Huis heeft samengewerkt, heeft zich tegen hem uitgesproken. De schijnwerpers zullen op de lelijke kanten van zijn verleden staan. Maar elke nieuwe controverse maakt zijn aanhang hechter en bij een chaotische verkiezingsrace kan dat helpen.