Ontsnappen in clichés

Voorstelling: True West (Stadscoyotes) van Sam Shepard door toneelgroep De Appel. Vertaling: Marcel Otten. Regie: Antoine Uitdehaag. 4/6 Appeltheater, Den Haag. T/m 18/6 en van 24/8 t/m 25/9 aldaar.

De keuken is gemaakt van knoestig grenehout en de woonkamerwand gaat schuil achter een woud van plantjes. Een man, niet jong, niet oud, hanteert de plantenspuit. Hij draagt een hoornen bril, een poloshirt en een bermuda met daaronder een paar bleke benen. De avond valt. Krekels tsjirpen en in de verte janken de coyotes.

Meteen al in de openingsscène van True West wordt iets van de spanning voelbaar die later tot een fataal conflict zal leiden. De bungalow waarin het verhaal zich afspeelt staat in een Californische stad. Achter de stad ligt een heuvelrug en achter de heuvels begint de woestijn. De bungalowbewoners dromen van een vrijgevochten leven in de ruige natuur, in de woestijn bijvoorbeeld. Het hout, de planten, de bermuda en de blote benen wekken de illusie van vrijheid en een grote liefde voor de natuur, maar de melkwitte kleur van het paar benen verraadt dat de eigenaar van die benen zelden buiten komt.

Austin (René van Zinnicq Bermann), de bleke bermudaman, is een redelijk succesvol scenarioschrijver. In het huis van zijn moeder legt hij de laatste hand aan een televisieserie waarmee hij zijn naam definitief hoopt te vestigen. Maar de komst van zijn broer Lee (Hugo Maerten) brengt hem van zijn à propos.

Lee, een vagebond die in de woestijn geleefd heeft, is brutaal en vingervlug. Hij houdt Austin van zijn werk af, breekt in bij de buren en drinkt. De broers haten elkaar omdat ze zo verschillend zijn, maar ook omdat ze in de ander degene zien die ze diep in hun hart zelf zouden willen zijn. Toch hebben ze één ding gemeen: ze liggen allebei overhoop met de Amerikaanse werkelijkheid.

Dat blijkt vooral in het tweede bedrijf, waarin de rollen worden omgedraaid. Een televisieproducent ontdekt Lee's 'authentieke verteltalent' en laat Austins scenario prompt vallen. Nu zit Lee achter de schrijfmachine terwijl Austin whisky drinkt. Of uit stelen gaat om zich op de maatschappij te wreken. Zijn buit bestaat uit dertien broodroosters die hij allemaal tegelijk op hun bruikbaarheid test, tot grote hilariteit van de zaal.

Sam Shepard haalt in zijn drama flink uit naar de commercialisering van de kunst, maar de enscenering van Antoine Uitdehaag bewijst juist dat kunst en commercie wel degelijk kunnen samengaan en dat een publieksvriendelijke voorstelling toch een complexe inhoud kan hebben.

True West is meer dan de afrekening van een Amerikaans auteur met de Amerikaanse mythe van het vrije westen. True West gaat ook over het universele verlangen te ontsnappen aan de beschaafde wereld met haar valse spelregels. Dat verlangen is authentiek, ook al hebben de beelden die men ervoor vindt doorgaans een hoog kitschgehalte. Austin ziet zichzelf al als lonely cowboy in de woestijn ronddolen. Dat beeld troost hem onnoemelijk, terwijl hij weet dat hij nog geen dag alleen kan zijn. Zo speelt Sam Shepard met clichés, en De Appel doet het hem met verve na.