Negen eeuwen Nederlands razen in rap tempo voorbij

Het verhaal van een taal, zondag, Ned.1, 15.10-16.00u.

De geschiedenis van negen eeuwen Nederlands, die flitst zondagmiddag in vijftig minuten voorbij in het eerste deel van een vierluik dat is gemaakt door de KRO, de BRTN en De Taalunie. Dit inleidende deel moet de makers voor twee problemen hebben gesteld: hoe breng je zoiets vluchtigs als ongeschreven taal in beeld en hoe prop je zoveel informatie in vijftig minuten.

De oplossing voor het eerste probleem heeft soms iets onbedoeld komisch: als de commentaarstem vertelt over de ontwikkeling van het oudste Germaans neemt de camera ons in hoog tempo mee over een bospad (een oerbos wellicht?). Tegelijk horen we het gekletter van paard en wagen - onmiskenbaar op een verhard wegdek.

De keuze van de beelden wordt makkelijker vanaf de twaalfde eeuw. Natuurlijk krijgen we het zinnetje te zien waarmee een Vlaamse monnik zijn pen uitprobeerde: Hebban olla vogala etc. Daarna volgen in rap tempo allerlei manuscripten, afgewisseld met een wonderlijke mix van hedendaagse beelden, van steden, geboortehuizen van schrijvers, en van pratende mensen. Vooral die straatopnamen werken af en toe verwarrend: in welke eeuw is het Nederlands aanbeland als we allerlei standwerkers van de Albert Cuyp te horen krijgen? In de 17de eeuw?

Om negen eeuwen Nederlands in vijftig minuten te proppen, hebben de samenstellers gekozen voor de methode grote-stappen-gauw-thuis. Over Van Maerlant komen we te weten dat hij een rijmbijbel schreef, de 13de eeuw bracht de vos Reynaert voort, dan komen er oorkonden in de volkstaal en zo raast het verder. Erg oppervlakkige informatie kortom, die je op tal van plaatsen beter kunt vinden, bijvoorbeeld in het boek Het verhaal van een taal van J. de Vries en R. Willemijns, twee hoogleraren die deze serie hebben begeleid.

Presentator Robert Long gaat af en toe diep door de knieën: “Iemand stond niet op een ochtend op en dacht: Kom, ik ga eens een nieuwe taal verzinnen.” Er komt in deze aflevering geen specialist aan het woord. Wel in de volgende afleveringen, die gaan over de regels van het Nederlands, dialecten en leenwoorden. Wie de boeiende Engelse voorganger van deze serie heeft gezien, zal deze eerste aflevering zeker teleurstellend vinden. Hopelijk zijn de volgende beter.