Helse machinerie achter Watergate

Watergate, zondag 20.15-0.10, Nederland 3.

Vier uur lang 'pratende hoofden' maar geen seconde verveling. Dat biedt de documentaire Watergate waarvan de VPRO morgenavond alle vijf delen achter elkaar uitzendt. De documentaire is een magistrale reconstructie van de affaire die Richard Milhous Nixon in 1974 dwong tot een dramatisch aftreden als president van de Verenigde Staten.

Tot in de kleinste details wordt in de documentaire de machinerie onthuld achter de pogingen van Nixon om leden van de Democratische partij in een kwaad daglicht te zetten en de betrokkenheid van het Witte Huis daarbij te verhullen. Dat gebeurt aan de hand van uitvoerige gesprekken met de toenmalige hoofdrolspelers: Haldeman, Dean, Erlichman, Liddy, Magruder, Hunt. Hun verhaal dat Nixon wel degelijk wist van de acties tegen de democraten wordt ondersteund door talloze documenten, filmbeelden en vooral ook de geluidsbanden waarop Nixon in het geheim alle gesprekken in het Oval Office vastlegde.

Aantonen dat Nixon daadwerkelijk betrokken was bij de 'dirty-tricks' tegen de Democraten en niet alleen als 'co-conspirator' de geschiedenis in zou gaan, was ook het doel van de makers van de documentaire. Het kostte Norma Percy, Paul Mitchell en Fred Emery ruim een jaar spitten in een afgelegen archief in een buitenwijk in Washington om daar achter te komen.

Emery had in 1991 de BBC al een voorstel gedaan een film te maken over Watergate, maar was de deur gewezen. De BBC had zijn schouders opgehaald over het plan van deze oud-correspondent in Washington van The Times om een script te baseren op het boek Silent Coup, waarin Nixon wordt vrijgepleit van betrokkenheid bij het Watergate-schandaal en alle blaam bij juridisch adviseur Dean van de prsident wordt gelegd. Van het Amerikaanse kabelstation Discovery mochten Percy en Emery wel verder gaan op de weg van Silent Coup. “We vonden echter geen bewijzen voor de stelling dat Nixon van niks wist”, zegt Norma Percy desgevraagd. “Wel van het tegenovergestelde. We zijn daarmee teruggegaan naar Discovery, die ons verder steunde en ook naar de BBC, die overstag ging.”

Met kennis van zaken en geld alleen konden de makers niet veel uithalen. Het Watergate-schandaal speelde weliswaar al in het televisietijdperk met in de archieven dus veel beelden, de uitdaging was toch de 'hoofddaders' voor de camera te krijgen.

Dat kostte veel moeite. “Toen het op interviews aankwam bleek Haldeman (onder Nixon 'chief of staff' van het Witte Huis, red.) het lastigst”, zegt Percy. Veel van de documenten waarop de makers stuitten bij hun onderzoek, bleken echter van hem afkomstig. Haldeman had van alle gesprekken die hij voerde met Nixon uitvoerige notities gemaakt. “We vroegen hem die voor de camera voor te lezen. Dat vond hij goed. Al lezende vertelde hij alsnog zijn verhaal. Daarom zit hij in de film ook met dat gele bloknoot op schoot.” Ook Jeb Magruder, leider van het dubieuze 'Comittee to re-elect the president', wilde aanvankelijk niet voor camera's. Hij stemde pas in toen hij hoorde dat Liddy, de 'uitvoerder' van de plannen, voor de camera enkele keren lelijk naar hem had uitgehaald. “Magruder haat Liddy en wilde tegengas geven, maar alleen als we hem in zijn priesterskostuum zouden filmen, zodat zou blijken dat hij weer op het rechte pad zit.”

Dean zat op het moment dat hij werd benaderd door de makers midden in een rechtszaak tegen de schrijver van Silent Coup. Volgens Percy hadden ze geen beter moment kunnen kiezen om hem te interviewen. “Hij beleefde door die rechtszaak de hele Watergate-affaire opnieuw.” Een belangrijk motief voor alle betrokkenen om zich te laten interviewen was voor eens en altijd het enige juiste verhaal in de wereld te krijgen. Dat Nixon vlak voordat de BBC de eerste aflevering zou uitzenden stierf, berust volgens Percy op een “verrassend toeval”.

Het is prachtige televisie en hoogstaande journalistiek, maar het verdient gezien het grote aantal sprekers in de documentaire aanbeveling een videorecorder te laten meedraaien en sommige afleveringen later te zien of nog eens terug te kijken. Dat laatste is allerminst vervelend, integendeel. De documentaire is buitengewoon intelligent gemonteerd, inhoudelijk zeer sterk en visueel uiterst boeiend, juist ook door de vele 'gezichten'.