Een strenge schaakethicus

Spanje is het schakersparadijs, al lijkt het soms aan de Spanjaarden niet besteed. Schaakimmigranten als Salov, Ljubojevic en Morovic worden liefdevol opgenomen, maar er zijn maar weinig autochtone topspelers, eigenlijk alleen Illescas, en de algemene belangstelling voor schaken is veel minder groot dan bij ons. Bij de grote evenementen in Linares is slechts een handjevol toeschouwers aanwezig. Toch wordt in Spanje het ene internationale toernooi na het andere georganiseerd, ongeveer honderd per jaar. Het schijnt te komen door de vele lokale televisiestations, waardoor de sponsors kunnen rekenen op televisietijd, maar dat verklaart nog niet waarom ze nou net hun geld aan schaken uitgeven. Hoe dan ook, het Spaanse programma van de laatste weken was weer indrukwekkend. Eind april het toernooi 'Dos Hermanas' in Sevilla. In de eerste helft van mei trok het circus naar Madrid, waar Judit Polgar won. Deze week is een toernooi in Las Palmas beëindigd. Drie zware toernooien van categorie 16. De rest van de wereld kijkt jaloers toe.

Het Dos Hermanas-toernooi zal de geschiedenis ingaan door een incident rond Karpov. In zijn partij tegen Rivas verloor hij door tijdsoverschrijding. Tenminste, zo leek het, maar bij de reconstructie van de laatste zetten claimde Karpov dat er een herhaling van zetten was geweest, waardoor hij toch de vereiste veertig zetten zou hebben gehaald. Geen wedstrijdleider en geen toeschouwer had die zetherhaling opgemerkt. Groot gekrakeel ontstond, waarbij de wedstrijdleiders in hun beste Engels alleen maar konden uitbrengen: “Don't worry, Anatoli“. Hij hoefde zich inderdaad geen zorgen te maken. Rivas, die een slechte stelling had en inzag dat hij zijn gelijk toch niet zou krijgen, bood als compromis remise aan, wat door Karpov geaccepteerd werd. Een paar weken daarvoor was in het Amber-toernooi in Monaco precies hetzelfde gebeurd. Karpov-Nunn, tijdsoverschrijding van Karpov in gewonnen stelling, uitslag remise. Iedere andere deelnemer zou van de wedstrijdleider een nul hebben gekregen.

Na het toernooi in Linares klaagde Karpov over wedstrijdleider Falcon, die Kasparov beschermd zou hebben toen die tegen Polgar een stuk had losgelaten. Vroom en deugdzaam haalt Karpov in het laatste nummer van New in Chess een herinnering op aan zijn partij uit Gijon 1988, het Europees kampioenschap rapidschaak. Daar had Kasparov volgens hem een voorbeeld aan kunnen nemen. In Gijon had hij, Karpov, in totaal gewonnen stelling tegen Joedasin bijna een verliezende zet gedaan. Sommige mensen zeiden dat hij het stuk niet losgelaten had, twee journalisten beweerden dat hij wel had losgelaten. Toen werd een rechtvaardige oplossing gevonden: de partij werd overgespeeld en Karpov won.

Heb je ooit! Bedoelt hij mij soms, als hij het over die journalisten heeft? Indertijd kwam mij via een Nederlandse boodschapper ter ore dat Karpov zich ernstig gestoord had aan mijn verslag over het toernooi in Gijon in de Haagse Post. Een onverwachte eer, zo'n prominente lezer. Ik had overigens niet geschreven dat Karpov een stuk had losgelaten, maar dat hij de partij had opgegeven, zijn tegenstander de hand had geschud en zijn notatiebiljet had getekend, en zo was het ook. Daarna bedacht Karpov zich, hij maakte een hoop kabaal, hij was Karpov en zijn tegenstander was maar Joedasin, en dus moest die zijn gewonnen partij nog een keer overspelen. Zes jaar later presenteert Karpov dit geval als een voorbeeld van zijn hoge zedelijke principes. Hij maakt het bont.

Maar een groot en onvermoeibaar strijder is hij wel. In Las Palmas haalde Karpov dezelfde score en dezelfde plaats als in het Dos Hermanas-toernooi: 6 uit 9, tweede plaats, nu niet achter Gelfand, maar achter Kamsky. Judit Polgar, die achter elkaar in Sevilla, Madrid en Las Palmas speelde, eindigde in het midden met 4,5 punt. In een vorige rubriek schreef ik dat ze achttien jaar was, maar dat was een vergissing, ze moet nog een paar nachtjes slapen voor het zover is, tot 23 juli.

Niet om een groot man door het slijk te halen laat ik uit Las Palmas een paar verliespartijen van Alexej Sjirov zien, maar om duidelijk te maken wat een vreemd wisselvallige speler hij is. Volgens zijn rating de derde speler ter wereld, na Kasparov en Karpov, maar vroegtijdig uitgeschakeld voor de twee wereldkampioenschappen. In Linares gelijk met Kasparov, nu in Las Palmas voorlaatste.

Wit Sjirov-zwart Karpov

1. e2-e4 c7-c6 2. d2-d4 d7-d5 3. e4-e5 Lc8-f5 4. Pg1-f3 e7-e6 5. Lf1-e2 Het Short-systeem, dat Sjirov wel meer speelt. Karpov heeft er ook ervaring mee, uit zijn kandidatenmatch tegen Short. 5... c6-c5 6. 0-0 Pb8-c6 7. c2-c3 c5xd4 8. c3xd4 Pg8-e7 9. a2-a3 Pe7-c8 Vroeger probeerden Karpov en anderen het witte systeem te bestrijden met een directe aanval tegen d4: Db6, Pf5 en Lg4 of Le4. Nu komt Karpov met een nieuwe en zeer interessante methode: langzaam maar zeker verovert hij voor zijn stukken velden op de damevleugel. Intussen moet wit aanvallen op de koningsvleugel, maar daar komt in deze partij niets van terecht. 10. Pb1-d2 Lf8-e7 11. b2-b3 a7-a5 12. Lc1-b2 Pc8-a7 13. Tf1-e1 0-0 14. Pd2-f1 Ta8-c8 15. Pf1-g3 Lf5-g6 16. Dd1-d2 Dd8-b6 17. Le2-d1 Tc8-c7 18. h2-h4 h7-h6 19. Te1-e2 Tf8-c8 20. Dd2-f4 Pc6-b8 21. Te2-e3 Pa7-b5 22. Pg3-e2 Pb8-d7 23. Pf3-h2 Tc7-c6 24. Ph2-g4 Db6-d8 25. Te3-h3 Dd8-f8 Zeer fraaie manoevres. Met vaste hand combineert Karpov aanval en verdediging. 26. a3-a4 Pb5-a3 27. Lb2xa3 Le7xa3 28. Th3-g3 h6-h5 29. Pg4-e3 La3-b2 30. Ta1-a2 Lb2-c1 31. Df4-g5 Df8-b4 32. Pe2-f4

DIAGRAM 1

32...Lc1xe3 33. f2xe3 Tc6-c1 34. Pf4xg6 Tc1xd1+ 35. Kg1-h2 f7xg6 36. Dg5xg6 Db4-e7 37. Ta2-f2 Een blunder, ongetwijfeld in tijdnood, maar het was al niets meer voor wit. 37...De7xh4+ 38. Tg3-h3 Dh4xf2 Wit gaf op.

Hier werd Sjirov strategisch weggespeeld door een hogere macht, maar in de volgende partij ging het wel heel simpel.

Wit Topalov-zwart Sjirov

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 Pb8-c6 6. g2-g3 g7-g6 7. Pd4-e2 Lf8-g7 8. Lf1-g2 Ta8-b8 9. b2-b3 b7-b5 10. Lc1-b2 0-0 11. Dd1-d2 Pc6-e5 12. f2-f4 Pe5-d7 13. 0-0-0 Lc8-b7 14. Pc3-d5 a7-a5 15. Th1-e1 Pf6xd5 16. e4xd5 Lg7xb2+ 17. Kc1xb2 b5-b4 18. 18. Pe2-d4 Pd7-c5 19. f4-f5 a5-a4 20. Kb2-b1 Pc5-d7 21. f5xg6 h7xg6 22. Dd2-h6 a4xb3 23. a2xb3

DIAGRAM 2

23...e7-e5 Wanhoop. Wit dreigde 24. Pe6 fxe6 25. Dxg6+ Kh8 26. Td4 24. d5xe6 Lb7xg2 25. e6-e7 Dd8-a5 26. Pd4-e6 Zwart gaf op. Al even moeiteloos weggeblazen werd Sjirov door Judit Polgar. Hij is een schaker met schitterende kwaliteiten en verbazingwekkend zwakke plekken in zijn wapenrusting.