Beursgang KPN start in grillig klimaat financiële markten

AMSTERDAM, 4 JUNI. Vlak voordat de particuliere inschrijving op aandelen KPN maandag van start gaat, werd nog eens duidelijk waarom kleine beleggers een bescheiden rol spelen bij de grootste beursgang ooit in Nederland. Ze stoppen hun geld massaal in beleggingsfondsen, vorig jaar in totaal voor zo'n 106 miljard gulden.

De aandacht van beleggers gaat daarbij vooral uit naar fondsen die beleggen in staatsleningen en andere obligaties. Die zijn risicomijdend en zijn bovendien, gegoten in de vorm van een groeifonds, fiscaal zeer aantrekkelijk. In 1989 was het grootste deel van het vermogen van beleggingsfondsen nog belegd in aandelen, amper vijf jaar later is dat radicaal andersom. Nederland is daarin overigens geen uitzondering, ook in typische 'aandelenlanden' als het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten stromen miljarden naar de zogenoemde 'mutual funds'.

Geen wonder dat beursvoorzitter drs. B.F. baron van Ittersum deze week zijn nood klaagde over het geringe aantal bedrijven dat zijn aandelen naar de beurs wil brengen. Aandelen zijn in toenemende mate een speculatief instrument in handen van professionele - bancaire - beleggers of in handen van institutionele beleggers die hun belegging jarenlang vasthouden.

De institutionele beleggers die hebben ingeschreven op het aandeel KPN maken nauwelijks een enthousiaste indruk. Directeur beleggingen Wieringa van het pensioenfonds PGGM liet deze week gelaten weten dat hij wel moet inschrijven omdat KPN voor negen procent in de beursindex zal meewegen. Maar het aandeel KPN is als 'solide belegging' volgens Wieringa niet te vergelijken met stabiele beursreuzen als Unilever en Koninklijke Olie. “Qua internationale verhoudingen is KPN aan de kleine kant. Ze moeten concurreren met grote jongens”, aldus het directielid van het na het ABP grootste pensioenfonds in Nederland.

PGGM voert met het oog op toekomstige verplichtingen de beleggingen in zakelijke waarden (aandelen, vastgoed) steeds verder op. In 1993 was al de helft van pensioenen van verpleegkundigen en ander verzorgend personeel belegd in risico-kapitaal.

Een storm woedde deze week op de leningenmarkt. Ook van oudsher stabiele obligaties vallen steeds meer ten prooi aan speculatieve transacties van agressieve hedge-funds, die miljarden heen en weer schuiven.

De kapitaalmarktrente - het effectief rendement van de meest verhandelde obligatie - vertoont daardoor grillige fluctuaties, waartegen de centrale banken ook met rentestappen weinig kunnen ondernemen. De kapitaalmarkrente schoot dinsdag door de zeven procent en bereikte donderdag zelfs een niveau van 7,22 procent. Gisteren kalfde daar weer 0,10 procentpunt van af.

De financiële instellingen reageerde daarop onmiddellijk met forse verhogingen van de hypotheekrente, die grotendeels is gebaseerd op de kapitaalmarktrente. De ontwikkelingen op de obligatiemarkten zijn zodanig verwarrend dat ook de voorspellers van de grote banken er geen touw meer aan vast kunnen knopen.

Een stormachtige week op de obligatiemarkten werd gisteren afgesloten met licht herstel van de koersen van Duitse en Nederlandse obligaties. De daarop volgende daling van de kapitaalmarktrente had een gunstige invloed op de aandelenkoersen in Amsterdam. De omzetten op de aandelenmarkt bleven evenwel gering omdat kopers en verkopers van aandelen liever even wachten totdat de storm op de obligatiemarkt definitief geluwd is.

En volgende week gaat het circus rond KPN pas echt goed beginnen. Sommige handelaren verwachten dat de aandelenkoersen zelfs maandag zullen dalen wanneer particuliere beleggers kunnen inschrijven op aandelen KPN. De inschrijving door institutionele beleggers (verzekeraars, pensioenfondsen) sluit vandaag. “Particuliere beleggers zullen waarschijnlijk geld vrijmaken voor de inschrijving en dat zal een drukkend effect hebben op de koersen”, aldus een handelaar.