Varkensfokker in de tang door plannen van NS

Een zes weken durende inspraakronde over de Betuwelijn begon gisteren met een informatiemarkt in Zevenaar. Deskundigen van NS en ministeries geven er antwoord op vragen van omwonenden.

ZEVENAAR, 3 JUNI. Toen Jan Berndsen (46) zo'n twintig jaar geleden in Zevenaar een varkensfokkerij begon, heerste rond zijn stallen diepe rust. Weliswaar liep even ten noorden van de boerderij een spoorlijn, maar die werd weinig gebruikt. Voor het overige doorkruisten alleen wat landweggetjes de uitgestrekte landerijen. Rust was ook geboden, want Berndsen fokt moederdieren. Zijn drachtige zeugen hebben stilte nodig.

In de jaren tachtig verrees achter de spoorlijn een nieuwbouwwijk. Het geluidsscherm waarmee die wijk werd afgezet, weerkaatste het lawaai van de spoorlijn in de richting van Berndsens fokkerij. Omdat ook het treinverkeer toenam, rammelen de deksels op de antieke potten in de woonkamer tegenwoordig vele malen per dag. Erger is dat de varkens onder het lawaai te lijden hebben. Door de trillingen raken ze gestresst en krijgen ze vroeggeboorten.

En nu komen dan ook nog de Betuwelijn en de hoge-snelheidslijn naar Frankfurt eraan. De Betuwelijn is voorzien ten zuiden van de boerderij. Omdat de lijn zich even verderop bij het spoor van Arnhem naar Zevenaar voegt, komt de varkensfokkerij te liggen in wat de NS 'een vork' noemen. In die vork, vlak naast de stallen, komt een bouwplaats. De hoge-snelheidslijn zal naar verwachting evenwijdig aan het spoor van Arnhem naar Emmerich lopen, dus ook via Zevenaar.

Wat Berndsen bevreemdt, is dat hij tot nu toe nog geen enkel schrijven van de NS heeft ontvangen. Ze moeten hem toch uitkopen? Hij was gisteren daarom een van de bezoekers van de informatiemarkt in Zevenaar, de eerste in een reeks van veertien. De markten maken deel uit van een zes weken durende inspraakronde over de Betuwelijn, waarin omwonenden op het niveau van bestemmingsplannen voorlichting kunnen krijgen en bezwaar kunnen aantekenen. Deskundigen van NS, VROM en Verkeer en Waterstaat beantwoorden vragen op het gebied van de procedure, het geluid, natuur en landschap, bouwtechnieken en, natuurlijk, het tracé.

Al bij de tafel met algemene informatie wordt duidelijk dat in ieder geval met de invloed van de hoge-snelheidslijn op de varkensfokkerij geen rekening zal worden gehouden. “Dat is een ander verhaal, dan wordt u het slachtoffer van de HSL.” Bovendien is het “nog lang niet zeker” of er zo'n lijn zal komen, waar hij dan zal komen en wanneer dat zal zijn. Want hoewel de NS uitgaan van het jaar 2003 en de tunnelbak die de Betuwelijn door het centrum van Zevenaar leidt alvast zo groot maken dat er ook ruimte is voor de HSL, bestaan er officieel nog geen plannen voor die lijn.

Waarom Berndsen geen enkele brief heeft ontvangen, blijkt bij de geluidsdeskundigen. Hoevestraat 2 staat op de lijst van huizen die ter hoogte van de slaapkamers een geluidsbelasting van 56 decibel krijgen. Dat is één decibel minder dan de vorig jaar door de Tweede Kamer bedongen geluidsnorm. Alleen eigenaren van huizen die boven de maximaal toegestane geluidsbelasting uitkomen of die moeten worden gesaneerd, zijn rechtstreeks door de NS aangeschreven.

Zijn 56 decibel heeft Berndsen te danken aan een geluidsscherm van vier meter hoogte, dat het stiltegebied ten zuiden van zijn boerderij moet beschermen. Voor hem heeft de ingreep tot gevolg dat het geluid van de spoorlijn Arnhem-Zevenaar straks tussen twee schermen heen en weer rolt, over zijn huis, zijn stallen en zijn fokzeugen. Het lijkt wel, zegt zijn vrouw, alsof we in een gevangenis komen te zitten. Ze hadden het bedrijf willen overdoen aan hun tweede, nu veertienjarige dochter, maar dat zal wel niets worden.

Een urgent geval is het, oordeelt bij een volgende tafel een van de grondverwervers van de NS. “Niet uniek, maar wel bijzonder.” Op het formulier voor het team van taxateurs vult hij in dat de bereikbaarheid van de boerderij voor bulkwagens “nagenoeg onmogelijk” wordt en dat “betrokkenen gevoelsmatig in een soort gevangenis komen te zitten”. Mocht Berndsen niet binnen enkele weken door een taxateur worden opgebeld, dan kan hij via het speciale informatienummer contact opnemen. Overigens verwacht de grondverwerver dat het “een moeilijke zaak” gaat worden. De varkensfokkerij valt niet onder de criteria van afstand en geluidsbelasting die voor uitkopen worden gehanteerd. De boerderij ligt ongeveer vijftig meter van de Betuwelijn verwijderd, en geen vijfentwintig, zoals Berndsen had berekend.

Berndsen zegt dat het “alles of niets” wordt. De NS hebben een deel van zijn land nodig, maar hij is niet van plan dat te verkopen. “De onzekerheid, dat is het ergste”, vindt zijn vrouw. Het liefst willen ze ergens anders opnieuw beginnen, “want nu zijn we nog jong”. Wie weet hoe lang het nog duurt voordat ze wegens de komst van de hoge-snelheidslijn het bedrijf moeten verkopen. Berndsen wil zo snel mogelijk een deskundige in de arm nemen, waarschijnlijk iemand van de standsorganisatie. Bij alle omwonenden met wie het tot een transactie komt, vergoeden de NS de kosten van een contra-expertise. “Neem maar een goeie”, raadt de grondverwerver aan.