Spanje: massale overboekingen

ROTTERDAM, 3 JUNI. De Nederlandse en de hele Europese reiswereld worstelen momenteel met een massaal overboekingsprobleem in Spanje. In de branche wordt gesproken over zeven miljoen overboekingen in dat land, ofwel 30 procent van het totaal aantal boekingen, aldus Hans de Jong, directeur-oprichter van De Jong Intratours. Toch hoopt en verwacht hij dat door intens overleg en het schuiven van boekingen van hoog- naar na-seizoen of naar andere landen, zoals Marokko, kan worden voorkomen dat vakantiegangers deze zomer hun Spaanse accomodatie simpelweg niet in kunnen. Deze 'reorganisatie' in de boekingen is inmiddels begonnen.

De Jong, Europa's grootste bus-touroperator die dit jaar 205.000 passagiers denkt te vervoeren, licht toe: “Na een aantal magere jaren is het aantal geboekte Spanje-reizen in '93 dramatisch gestegen - met bijna 70 procent. Spaanse accomodatiehouders hadden altijd al de gewoonte om stevig te overboeken: 130 à 140 contracten op 100 bedden. Zij gingen er tot nu toe van uit dat 30 à 40 procent toch wel afvalt. Maar dat gebeurt dit jaar niet. Iedereen komt. Dat geeft enorm veel problemen.”

Directeur G. Couvreur, directeur van de Vereniging van reisorganisaties, aangesloten bij de ANVR (Algemeen Ned. Verbond van Reisverenigingen), bevestigt dat er dit jaar in Spanje sprake is van 'behoorlijke overboekingen' al geeft hij liever geen cijfers. “Wij zijn vorige maand al met een delegatie van de ANVR naar Mallorca geweest waar de problemen het grootst zijn en hebben daar overlegd met de plaatselijke autoriteiten. Ook de Internationale Federatie van Touroperators heeft druk uitgeoefend.”

Couvreur adviseert touroperators zo spoedig mogelijk zwart op wit (her)bevestiging te eisen van de Spaanse accomodatiehouders. Als dat niet lukt, dienen ze de ANVR te waarschuwen. Volgens deze organisatie hoort het in de praktijk zo te gaan dat de Spanjaarden de reisorganisatoren tijdig informeren over eventuele accomodatieproblemen zodat in goed overleg tijdig naar gelijkwaardige alternatieven kan worden gezocht. Lukt dat niet of wijst de klant dat af, dan is de Nederlandse operator wettelijk verplicht de klant z'n geld terug te betalen. De operator moet dan maar zien hoe hij de schade op zijn Spaanse relatie verhaalt. Als de Nederlandse gedupeerde klant het niet eens is over de omvang van de restitutie of meer schadevergoeding eist, kan hij zich op vier plaatsen in het land vervoegen bij onafhankelijke geschillencommissies die bindende uitspraken doen.

Directielid Barbara Fransen van touroperator Arke, dochter van oprichter-eigenaar Ferry, herleidt Spanje's spectaculaire come-back op de vakantiemarkt tot de volgende factoren: de verdwijning van ex-Joegoslavië als vakantieland en de afnemende interesse voor Turkije (PKK), Egypte (fundamentalisten) en Tunesië (kwaliteitsproblemen); de verbeterde Spaanse infrastructuur; een redelijke prijs-kwaliteitsverhouding mede door de devaluatie van de peseta; de barre vaderlandse zomer '93 en de matige voorzomer '94 die de zuidwaartse trek naar de zon dit jaar sterk stimuleren. Vooral dat laatste heeft er, volgens Fransen, toe bijgedragen dat Arke zijn omzet dit jaar met 15 procent zag groeien. Zij knoopt er aan vast: “Wij zagen de afgelopen jaren geen sterke groei meer op de reismarkt en we gaan er nog steeds van uit dat het de komende jaren niet anders zal zijn. De onverwachte stijging van dit jaar zien we als eenmalig.”

Hans de Jong van De Jong Intratours heeft een soortgelijke inschatting. Hij zegt: “De marktgroei van het moment is vooral te danken aan het vroege boeken van de klanten die na het slechte weer van '93 geen risico wilden nemen. Daarom verwacht ik dat onze omzetgroei van 18 procent tot nu toe, later dit jaar zal afvlakken naar een procent of 6.”

Omdat de reiswereld niet snel meer groeit en de concurrentie er steeds feller wordt, voorziet De Jong een voortgaande concentratie en schaalvergroting. “Ook de automatisering dwingt daartoe”, legt hij uit, “plus het feit dat je steeds meer inkoopkracht moet hebben om bij de eveneens groter wordende accomodatiehouders en transporteurs goede prijzen te kunnen bedingen.” Hij voegt daar aan toe: “Nu zijn er nog zo'n 150 behoorlijke operators in ons land. Maar de grootste 10 beheersen al 80 procent van de markt en over 10 jaar zullen dat er hoogstens 5 zijn.” De Jong hoopt daar door voortgaande acquisities bij te horen “al wil ik niets uitsluiten”.

Van de grootste vier van de Nederlandse reiswereld - Holland International (jaaromzet 1,7 miljard gulden), Arke (880 miljoen), Neckermann (400 miljoen) en De Jong Intratours (200 miljoen) - staat alleen De Jong nog op eigen benen. Want de massa van de Nederlandse reiswereld kwam de afgelopen jaren in handen van Duits-Zwitserse warenhuizen. Neckermann Nederland is in handen van Neckermann Deutschland en dat behoort weer aan het Duitse warenhuisconcern Karstadt met een jaaromzet van 30 miljard gulden.

Reispionier Ferry Fransen van Arke verkocht vier jaar geleden 40 procent van zijn bezit aan Europa's grootste reisconcern Deutsche Touristik Union in Hannover wiens omzet gelijk staat aan die van de hele Nederlandse markt. Volgend jaar wordt dit Duitse belang in Arke opgevoerd naar ongeveer 90 procent. “Volume betekent in de reiswereld overleving omdat onze winstmarges nauwelijks een procent bedragen”, aldus Fransen die Arke veertig jaar geleden oprichtte en volgend jaar vertrekt.

Tot slot heeft Hollands reismarktleider Holland International, anders dan de naam doet vermoeden, eveneens buitenlandse eigenaren, namelijk het Duits-Zwitserse Metro International, een imperium met een jaaromzet van 100 miljard gulden en enorme belangen in de internationale levensmiddelenindustrie, televisiestations en autobranche. Pikant detail: de Nederlandse SHV zit voor 30 procent in Metro en dat zit voor 40 procent in SHV. Dat vloeit voort uit een aloude vriendschap tussen de Duitse familie Haniel en het Nederlandse geslacht Fentener van Vlissingen, die beiden groot werden in de kolenhandel. De Haniels vonden in 1964 het Metro-concept uit: de zelfbedieningsgroothandel. De bevriende Fenteners van SHV namen dat lucratieve idee in 1968 over met de oprichting van hun Makro. Beide families houden de Metro-en Makro-markten in de wereld keurig gescheiden en leveren elkaar behalve aandelen ook nog commissarissen. Is de SHV daarmee via een omweg toch nog bij de Nederlandse reisindustrie en bij marktleider Holland International (H.I.)betrokken? “Nee hoor”, verzekert C. Hooft Graafland, secretaris van SHV's raad van bestuur. “Wij doen alleen de inkoop en distributie ten behoeve van onze Metro- en Makro-zaken samen. En met reizen of H.I. hebben wij niets van doen.”