Shakespeare vijf maal bewerkt, met Macbeth als Drieminutenwals

Voorstelling: Shakespeare favourites. Vijf bewerkingen door Robert Ceelen, Paul van der Kruk, Agaath Witteman, Helmert Woudenberg en Karina Holla. Gezien 1/6 Theater De Engelenbak, Amsterdam. Te zien t/m 4/6 aldaar.

Al is Shakespeare op theatergebied de allergrootste naam denkbaar, in de Engelenbak in de Amsterdamse Nes dwingt zijn postuur dezer dagen geen nederige eerbied af maar lijkt hij meer op een vriend van wie je de teksten vrijelijk kunt gebruiken. Dat is althans wat ze doen, de vijf regisseurs èn tevens schrijvers die elk een geliefde scène of toneelstuk uit zijn oeuvre ensceneren, met behulp van een twintigtal acteurs.

Als regisseur kun je met zo'n opdracht wild en woest omgaan. Dat deed Paul van der Kruk die King Lear geheel naar zijn hand zette, met twee in plaats van drie dochters en een verteller in wie we Gloucester herkennen. Felle uithalen op de gitaar en mooie, melancholieke saxofoon begeleiden deze Lear, die ons binnenvoert in de aan brokstukken geslagen wereld van de oude man. Als het tegendeel van brutaal, namelijk dociel, stelt Robert Ceelen zich op in de te nadrukkelijk als amateuristisch gepresenteerde scènes uit Antonius en Cleopatra. Misschien school er ironie in het gezucht en geweeklaag, in de smachtende blik in de verte; maar ik dacht eerder dat de acteurs deze tekst niet wisten te beheersen.

In plaats van een enkele cruciale scène te nemen, kun je het hele stuk in verkorte versie spelen, als een soort Drieminutenwals. Dat deed Karina Holla met haar versie van Macbeth onder de titel: What Bloody Man is That? Krijsende heksen, veel pathologie en misbaar bij alle spelers en Macbeth rondspiedend als een Dracula, met hoekige mimiek en griezelige glimlach. Holla heeft nadrukkelijk gekozen voor een opzwepend uiterlijk. Ze werkt met spiegels die vervolgens in het wandelende woud van Birnam veranderden. Het is niet zozeer een visie die ze uitdrukt, als wel een dwingend opgelegde vorm.

Agaath Witteman benaderde Het temmen van de feeks vanuit de weerbarstige ongehuwde vrouw Katherine, wier compromisloosheid ze beurtelings op elke speler overplant. Niet alleen de feeks zelf is tomeloos, ook haar lieve zus Bianca en zelfs de vrijers. In deze voorstelling spelen rekwisieten een belangrijke rol, vooral het witte masker dat de feeks draagt. Ze laat zich alleen temmen als ze zich verschanst achter een wit, levenloos gezicht. Haar opstandigheid blijft haar lichaam opjuinen. De acteurs zijn meer dan de anderen vertrouwd met hun rol; hier wordt een van Shakespeares hardste komedies tot een compact drama omgetoverd.

Het kon niet anders of het wondere verhaal van De Storm moest ook opgevoerd worden, zeker de ontmoeting tussen Ferdinand en Miranda op het betoverde eiland. Helmert Woudenberg schreef een nieuwe tekst, waarin vage reminiscenties aan Shakespeare voorkomen. Ferdinand en Miranda maken van hun verliefdheid een rollenspel in een Amsterdams bordeel. Er kleeft een charmante verlegenheid aan het acteren van de beide spelers, waardoor de grenzen tussen werkelijke verliefdheid en gesuggereerde liefde zoals in de prostitutie vervagen. Woudenberg heeft de kalmste uitvoering gepresenteerd: men praat, het overdadige acteren zoals bij Van der Kruk of Holla ontbreekt.

Elke Shakespeare heeft een andere stijl. En van geen enkele stijl kun je zeggen: 'Zo moet het.' Shakespeare is natuurlijk de auteur van zoveel diepe wijsheden en dramatische conflicten. Na een avond als deze blijkt dat hij vooral een auteur is voor spelers. Nemen zij een regel van Shakespeare in de mond, dan is er meteen theater.