Non-formeren

PRECIES EEN MAAND geleden ging Nederland naar de stembus. Het was tevens de laatste maal dat de lijsttrekkers volop aanwezig waren in de media, de televisie voorop. Sinds die derde mei is het stil geworden rond de politieke hoofdrolspelers. Er wordt geformeerd en bij dat proces is een plaatje nog net gewenst, maar voor de rest overheerst het zwijgen. Net als de weerman zijn ze dagelijks in het journaal aanwezig: Kok, Bolkestein en Van Mierlo. Om te glimmen, te stralen, te aarzelen, te wikken, te wegen, maar bovenal om niets te zeggen.

Tot zover van het Binnenhof niets nieuws. Nu de krachtsverhoudingen zijn bepaald, wordt in alle beslotenheid de macht verdeeld. Net als in de jaren vijftig zijn de drie 'voormannen' met elkaar in gesprek en wensen ze niet gestoord te worden. De rest van Nederland, inclusief de 147 volksvertegenwoordigers die niet bij de informateurs aan tafel zitten, dient rustig af te wachten. Het is het systeem van de kabinetsformatie. Verguisd door politici als er geen formatie aan de gang is, omarmd als het moment van kabinetsvorming daar is.

Op zaterdag 14 mei gaf koningin Beatrix drie informateurs de opdracht om “op zo kort mogelijke termijn” een onderzoek in stellen naar de mogelijkheid van de vorming van een kabinet van PvdA, VVD en D66. D66-fractievoorzitter Van Mierlo is gisteren gesignaleerd in een paarse automobiel, maar de vraag hoe het staat met de mogelijkheden van een kabinet bestaande uit PvdA, VVD en D66 is formeel nog niet beantwoord. Na drie weken hadden de betrokkenen toch wel een begin van een antwoord kunnen verstrekken. Het blijft uit zolang de drie deelnemende fractievoorzitters aan het onderhandelingsproces niet gebaat zijn bij dergelijke duidelijkheid.

BIJ HET DEBAT in de Tweede Kamer over bestuurlijke en staatsrechtelijke vernieuwing, dat eind vorig jaar werd gevoerd, stond de Kamer uitvoerig stil bij de onbevredigende gang van zaken tijdens kabinetsformaties. Alom werd beterschap beloofd. Als poging tot verbetering nam de Kamer een motie aan met de uitspraak dat informateurs aan tevoren vastgestelde termijnen zouden worden gebonden en na afloop van die termijn beschikbaar dienden te zijn voor het verstrekken van inlichtingen aan de Tweede Kamer. Zelfs uitvoering van deze motie blijkt nu te veel gevraagd. Er is het systeem en er zijn de politici die het kunnen veranderen. Maar als dat systeem zijn eigen politici kweekt, wordt verandering onmogelijk.