Nederland kan nog veel privatiseren

AMSTERDAM, 3 JUNI. De Nederlandse overheid heeft een ruim reservoir van activiteiten die geprivatiseerd kunnen worden. Voorbeelden zijn de openbare nutsbedrijven, maar ook interne adviesafdelingen van departementen en een groot aantal arrangementen rond de traditionele waarborgfunctie van de overheid, zoals de sociale zekerheid en de zorgsector.

Deze aanzet tot toekomstig privatiseringsbeleid deed de hoogste ambtenaar op het ministerie van economische zaken, mr. L. Geelhoed, gisteren op een congres van het advocatenkantoor Loeff, Claeys Verbeke. “Ik verwacht de komende jaren pikante vragen en leuke dilemma's met een niet onaanzienlijke politieke lading. Wij komen tevens voor de vraag te staan hoe wij het evenwicht moeten handhaven tussen voldoende marktwerking en mededinging enerzijds en regulerende normatieve randvoorwaarden voor publieke belangen anderzijds”.

De beschouwende voordracht van Geelhoed over de taken en beperkingenvan de overheid stond in schril contrast met de opmerkingen van bestuursvoorzitter ir W. Dik van Koninklijke PTT Nederland (KPN), een prominente klant van Loeff, die vanuit de loopgraven van een bijna geprivatiseerd bedrijf (13 juni gaan de aandelen naar de beurs) politici onder vuur nam. “Zij vinden een grote onderneming in staatshanden aantrekkelijk speelgoed. Het is moeilijk daarvan afscheid te nemen.” Dik kritiseerde tevens het feit dat de overheid na de privatisering nog steeds drie van de negen commissarissen benoemt. “Dat is nu al teveel.”

Geelhoed zei het te betreuren dat de privatisering in Nederland na de initiatieven van het eerste kabinet Lubbers op dood spoor is gekomen. Een belangrijke reden daarvoor was dat het aandeel van staatsbedrijven in de echte markt in Nederland, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Frankrijk, heel gering is. De kabinetten misten tevens de ideologische drijfveren achter het omvangrijke privatiseringsprogramma van de Britse conservatieve regering.

De afgelopen jaren is de overheid maar mondjesmaat opgeschoten met privatisering. Daarbij lag de nadruk op relatief kleine verzelfstandigingen (onderbrengen van activiteiten in aparte nv's, met overheid als enig aandeelhouder) en verkoop van grote staatsdeelnemingen op de beurs, zoals de Postbank, de meerderheid van DSM en nu 30 procent van de aandelen van KPN.

Nu wil Geelhoed een stap verder gaan met de discussie. In de openbare nutsvoorziening zijn naar zijn mening de traditionele argumenten voor overheidsbezit vervallen. Die argumenten waren het bestaan van een technisch monopolie (zoals bij telecommunicatie) en een gebrek aan particulier kapitaal.