Metamorfose van een drugs-flat

SAN FRANCISCO, 3 JUNI. Drie jaar geleden klonken er vaak schoten in de twee hoge flatgebouwen van het complex Geneva Towers in een arme buitenwijk van San Francisco. Bewoners werden in de gangen beroofd van hun laatste dollar. Wie de binnenplaats op ging, kreeg lege flessen of vuilniszakken op zijn hoofd. Politie durfde zelden te komen. Een politie-auto werd vernield door een naar beneden gegooide versnellingsbak. Een door drugs verdoofde man viel van het dak. Bij de ingang stonden menigten jongeren die crack aan de man brachten of kochten. Kortom, het was een Bijlmerflat in het kwadraat, met vuurwapens.

De 71-jarige bewoonster Dorothy Dean durfde alleen op zondagmorgen naar buiten, om naar de kerk te gaan. De boodschappen liet ze doen door haar kinderen of kleinkinderen. Bezorgers durfden niet naar Geneva Towers te komen, laat staan taxichauffeurs, die vreesden voor hun leven.

Nu is er op de binnenplaats geen scherf meer te bekennen en 's middags spelen kinderen baseball of basketbal. De jeugdleider, Vernon Long, organiseert op de strook gras in de binnenplaats zelfs “sleep outs” in tenten voor de bloeiende padvinderbeweging. Zo'n dertig gewapende geüniformeerden, bijgenaamd Peking-wachten, patrouilleren dag en nacht met walkie talkies door het gebouw.

Iedereen die binnenkomt, moet zijn naam schrijven in een boek en wordt door onzichtbare gestalten achter donker kogelvrij glas geobserveerd. 's Nachts wordt het gebied rond de flatgebouwen door felle schijnwerpers beschenen. In de gangen speuren televisiecamera's naar onraad. Rondom het complex staat een stevig hoog hek waar auto's niet zomaar meer kunnen doorbreken. De crackdealers zijn naar elders vertrokken omdat de handel te moeilijk werd met al die uniformen in de buurt. De telefoondienst komt weer voor reparaties en bezorgers brengen hun waren.

Geneva Towers is een nationaal voorbeeld geworden voor andere appartementsgebouwen waar drugdealers de dienst uitmaken. Er wordt gedebatteerd over de vraag of de bewoners van gesubsidieerde woningbouw niet wat vrijheden zouden moeten inleveren ten bate van hun veiligheid. De meeste enthousiaste bewoners van Geneva Towers vinden van wel. Eén bewoner heeft een schadeclaim ingediend omdat hij te hardhandig zou zijn aangepakt. Ook heeft een groepje tot voor kort hardnekkig strijd gevoerd tegen het verplichte inschrijven bij de ingang. Toch geven de meeste klagers toe dat de Peking-wachten het leven in de flat draaglijk hebben gemaakt.

De bewoners van de beruchte gesubsidieerde arme hoogbouwwijk Cabrini Green, in Chicago, zouden veel over hebben voor de veiligheid van Geneva Towers. 's Nachts en overdag fluiten hen op onverwachte momenten de kogels om de oren. Toch is het de autoriteiten daar niet gelukt om na een toevalsmoord op drie huiswaarts kerende schoolkinderen een appartementsgebouw “schoon te vegen”. De American Civil Liberties Union won het beroep tegen deze actie, die zonder gerechtelijke arrestatiebevelen zou worden uitgevoerd.

President Clinton heeft nu voorgesteld om de autoriteiten het recht te verlenen alle woningbouw in eigendom van de overheid zonder arrestatiebevel te betreden. “Er zijn veel rechten, die onze wetten en onze Constitutie elke burger garanderen maar we hebben sommige rechten weg laten glippen. Daar zijn onder het recht om naar een speelplaats te gaan en het recht om bij een open raam te zitten of het recht om een hoek om te slaan zonder angst voor pistoolvuur”, aldus Clinton.

De directeur van de veiligheidsdienst van Geneva Towers, Eli Gray, een rustige, vriendelijke zwarte man, schrok toen hij drie jaar geleden voor het eerst het gebouw binnen kwam. Hij moest zich een weg banen door de dreigende menigte aan de ingang. Overal stonden drughandelaars. Enkele van de vijftien toenmalige veiligheidsagenten handelden ook.

Al gauw zetten de drughandelaars een prijs op het hoofd van Gray. Een paar keer heeft deze Vietnam-veteraan op de binnenplaats bij schietpartijen plat op zijn buik gelegen. “Wij waren hier eerder en wij zullen er nog zijn als jullie allang zijn vertrokken”, zeiden de drughandelaars. Ook de bewoners hadden in het begin weinig vertrouwen in de koers van de nieuwe managers van het gebouw. Ze hadden al zo vaak gehoord van prachtige initiatieven die dan nooit werden uitgevoerd.

Gray is de eerste om toe te geven dat veiligheidsmaatregelen alleen niet zouden hebben geholpen om orde op zaken te stellen in Geneva Towers. Toen het federale departement voor huisvesting drie jaar geleden beslag legde op het gebouwencomplex wegens wanbeheer van de particuliere eigenaar, nam het een beheersmakelaar in de arm. Dat bedrijf haalde niet alleen de nieuwe veiligheidsdienst binnen maar verrichtte ook maatschappelijk werk. De bewoners moesten merken dat er iets zou veranderen. Alle beschikbare sociale programma's van de overheid werden het gebouw in gehaald.

Boven de uitgang van de recreatieruimten kwam een galerij, zodat eventueel weggeworpen vuilnis geen bedreiging meer was voor mensen die naar buiten liepen. Veiligheidsagent Gray houdt persoonlijk contact met veel jongeren, helpt hen met solliciteren. “Ik weet hoe ik met ze moet praten. De meesten kennen geen vaders. Ik ben zelf als wees opgegroeid en heb mijn echte ouders nooit gekend”, zegt hij.

De kapotte ijskasten en fornuizen werden vervangen. Er kwamen nieuwe gordijnen, nieuwe wascentra en de appartementen werden geverfd. Kakkerlakken werden bestreden en urineerplekken werden brandschoon gepoetst. De graffity werd weggepoetst, elke dag weer, tot de knoeiers het op gaven. Het sterk verweerde beton van het gebouw is schoon. Van de parkeergarage en gastenparkeerplaats werden 100 autowrakken verwijderd.

Een geüniformeerde veiligheidsagent organiseert recreatie voor jongeren en neemt hen mee uit vissen. Er werd een nieuw gemeenschapscentrum voor de oudere bewoners geopend. Voor de kinderen kwam er een kinderspeelzaal, een bibliotheek. Ook werd er een afdeling van het kleuterscholingsprogramma Head Start geopend. Voor de oudere scholieren kwam er opvang na school.

Volgens Jan Kennedy die werkt voor het beheersbedrijf Republic, zijn sociale programma's voor de armen de beste vorm van onderhoud voor gesubsidieerde huurhuizen. “De kinderen moeten wat te doen hebben. Als er geen speelplaats is, gaan ze tekenen op de muur, steken ze de vuilniscontainers in brand of vernielen ze van alles”, zegt ze. “Het repareren van al die schade kost ook geld.” Jeugdtrainer Vernon Young beaamt dat. “Sommige mensen weten niet hoe ze moeten wonen”, zegt ze. “Als je niet zorgt voor je kinderen, dan misdragen ze zich ook.”

Toch heeft de hele operatie niet echt geld bespaard. Alleen al aan de veiligheidsdienst is 3,5 miljoen dollar uitgegeven, verder 1 miljoen dollar voor reparaties, 2,5 miljoen voor herinrichting en een half miljoen voor sociaal werk. The Wall Street Journal rekende uit dat een dergelijk programma voor de 150.000 bewoners van gesubsidieerde woningbouw in een stad als Chicago 180 miljoen dollar zou kosten in het eerste jaar. Daarmee zijn sociale problemen als permanente werkloosheid en tienerzwangerschappen nog niet opgelost. “Onze samenleving zou aan sociale problemen evenveel geld moeten besteden als aan wetenschappelijke, economische en medische zaken”, verzucht de regionale bestuurder van het ministerie voor huisvesting en de voormalige burgemeester van San Francisco, Art Agnos.

Door een speciale status van Geneva Towers mogen de beheerders drugshandelaars, onverbeterlijke vandalen of schietgrage bewoners op straat zetten. Bij een 'housing project' in overheidseigendom mag dat niet. Volgens veiligheidsagent Gray begint de bestrijding van de misdaad met uitzetting. “De ene huisbaas geeft die sujetten door aan de ander net zo lang tot ze in San Francisco Bay eindigen”, zegt hij. “Sommige mensen kun je niet meer verbeteren.”

Geneva Towers was in de jaren zestig gebouwd voor mensen met middeninkomens. In 1978 kwam het beschikbaar voor mensen met huursubsidie, vooral bijstandsmoeders met ingewikkelde gezinssituaties. “Toen is het snel achteruit gegaan”, zegt jeugdtrainer Long die al 23 jaar in het gebouw woont. De sociale samenstelling van Geneva Towers is hetzelfde gebleven maar “het is nog nooit zo goed geweest”, zegt Long. Toch zullen beide flatgebouwen van 19 verdiepingen binnenkort waarschijnlijk afgebroken worden om plaats te maken voor lagere sociale woningbouw, op meer menselijke schaal.