Jenny Diski

Jenny Diski: Monkey's Uncle. Uitg. Weidenfeld & Nicolson, 258 blz. Prijs ƒ 53,20.

Enfants sauvages en antidepressiva spelen ook een rol in de rijke roman Monkey's Uncle van de Britse schrijfster Jenny Diski, in Nederland vooral bekend van de 'SM-roman' Onnatuurlijk. Intelligent, sardonisch, komisch, fraai geconstrueerd, riskant, somber, vrolijk en bitter - al deze kwalificaties zijn zonder meer van toepassing op deze nieuwe, zesde roman van Diski. Ze schrijft op een grappig vertrouwde manier over het gek worden van een 49-jarige vrouw, een biologe die op een ochtend mompelend en spiernaakt alle planten uit haar geliefde tuin begint te trekken. Ze wordt opgenomen, wat een last is voor haar egoïstische zoon, en slikt stiekem haar pillen niet.

De waanzin van de vrouw wortelt in verschillende gronden: als actief socialiste betreurt ze de val van de Berlijnse Muur, als ongehuwde moeder de dood van haar hippe dochter in een cocaïnebestoven auto-ongeluk, als erfelijk belaste nazaat de zelfmoord van de melancholieke kapitein van Darwins boot de 'Beagle', en in een depressieve orang-oetang in de Londense dierentuin die wegens bezuinigingen moet verdwijnen ziet ze haar eigen wanhoop weerspiegeld. En dan zijn er nog allerlei 'monsters' uit haar jeugd waarmee afgerekend moet worden, maar die duiken pas halverwege het boek op.

Je zou Diski kunnen verwijten dat ze té ingenieus heeft willen construeren. Er zijn alternerende hoofdstukken die zich afspelen in het echte leven van de gekwelde vrouw; of aan boord van de 'Beagle' (het terugplanten van Engels opgevoede wilden in de jungle leidt tot een catastrofe); of bij een denkbeeldige picknick met orang-oetang Jenny, Darwin, Freud en Karl Marx. Maar Diski weet harmonie te scheppen binnen deze zo verschillende werelden, de overgangen ondervinden geen obstakels, en de lezer ondergaat zo heel diverse sensaties. Het meest ambitieus en riskant zijn de picknickgedeelten, die niet alleen met hun motto's verwijzen naar Alice in Wonderland. Hier zet Diski geestig en schijnbaar luchtig de opvattingen van de drie grote denkers van de afgelopen eeuw tegenover elkaar en laat de heren lekker ruziemaken. Tot vermaak van de lezer, maar tot verbijstering van de zieke vrouw: 'In spite of each of your Isms having had a really good run for its money, it looks very much as if the coming thing is Barbarism. Frankly, I'm very disillusioned.'

Als politiek, wetenschap noch analyse ons verder brengen, moeten we dan maar (te veel) pillen slikken? Zit het noodlot van ernstige melancholie muurvast in de genen van sommige families? Positief denkende lezers zullen het in Monkey's Uncle moeten zien te stellen met de vrolijke bloemetjesjurken, fruithoedjes en badpakken van aap Jenny, want een optimistisch antwoord heeft Diski niet te bieden.