Nigeria; De mythe van Sisyphus

De recente Nigeriaanse geschiedenis is een moderne variant op de mythe van Sisyphus: iedere keer probeert een 'sterke man' een blauwdruk op te stellen voor een nieuw politiek systeem voor de Westafrikaanse staat, maar steeds rolt de steen halverwege het karwei weer met een enorm geraas naar beneden.

Grote delen van de bevolking, met name leden van Abiola's Yoruba-stam in het zuiden van het land, verwerpen het voornemen van de huidige leider van Nigeria, generaal Abacha, om deze maand een conferentie te houden over het politieke bestel in Nigeria. Abacha's poging om dat bestel te vernieuwen lijkt daardoor tot mislukken gedoemd. Gisteren staken demonstranten in Lagos autobanden in brand. Ze wilden daarmee druk uitoefenen op generaal Abacha, om de winnaar van de presidentsverkiezingen van vorig jaar, Moshood Abiola, alsnog tot president te beëdigen.

De laatste aflevering van het vervolgverhaal van Nigeria's pogingen om zijn politieke systeem te moderniseren begon vorig jaar. De toenmalige sterke man van Nigeria, Babangida, had in juni presidentsverkiezingen georganiseerd. Echt vrije verkiezingen waren dat overigens niet. Babangida had zelf de politieke partijen die aan de verkiezingen mochten meedoen, gecreëerd en had ook een grote stem in het kapittel bij het aanwijzen van de twee presidentskandidaten.

Beiden waren goede vrienden van Babangida. De sterkste kandidaat, de moslim-zuiderling Moshood Abiola, had zijn fortuin gemaakt in de zakenwereld. Met Babangida had Abiola gemeen dat zijn blazoen geenszins vrij was van corruptie-smetten. De Nigeriaanse zanger Fela Kuti componeerde ooit eens een lied voor Abiola, die lange tijd werkzaam was bij het Amerikaanse bedrijf ITT, onder de titel 'International Thief Thief'. Met het oog op Abiola's verleden ging Babangida, die zich ook jarenlang aan corruptie te buiten was gegaan, ervan uit dat Abiola, als hij aan de macht kwam, niet al te veel slapende honden wakker zou maken.

Maar noorderlingen in de legertop begonnen Abiola te wantrouwen, omdat ze vreesden dat hij eenmaal in functie toch een onderzoek in zou gaan stellen naar corruptie onder militairen. Hun angst werd alleen maar groter, toen Abiola een éclatante overwinning behaalde bij de verkiezingen. Abiola was als eerste Nigeriaans politiek leider sinds lange tijd in staat om de regionale scheidslijnen in Nigeria te overschrijden. Leden van de zuidelijke Yoruba-stam hadden op hem gestemd omdat hij een zuiderling is, terwijl noorderlingen hem hun steun hadden verleend omdat hij een moslim is.

Voor de legertop was een nieuwe president die in het hele land steun genoot en mogelijk de corruptie zou aanpakken, te veel van het goede. Op 23 juni besloot Babangida - als primus onder zware druk van zijn pares - om de uitslag van de verkiezingen ongeldig te verklaren, omdat er volgens hem sprake geweest was van onregelmatigheden.

Deze stap leidde tot een ernstige politieke crisis in Nigeria. Vakbonden gingen over tot een staking en eisten de beëdiging van Abiola als president. Abiola zelf vluchtte in paniek naar Londen, maar herwon na acht dagen zijn koelbloedigheid en ging vervolgens in zijn villa in Lagos zitten mokken.

Babangida trachtte de crisis te bezweren door een regering van nationale eenheid te benoemen onder leiding van Ernest Shonekan, maar noch het Nigeriaanse publiek noch de internationale gemeenschap accepteerde die zet. In november viel voor Shonekan het doek: de minister van defensie, Sani Abacha, nam de macht in Nigeria over.

En toen begon het hele democratiseringsspel weer van voren af aan. Abacha verbood alle politieke activiteit en ontbond alle politieke partijen, maar kondigde tegelijkertijd aan om een conferentie te zullen bijeenroepen die de basis zou moeten leggen van een duurzaam democratisch politiek bestel.

Vorige week hadden de verkiezingen voor deze grondwetgevende vergadering plaats, maar een nieuwe stap op weg naar een democratisch politiek bestel kunnen ze nauwelijks worden genoemd. De Yoruba-stam boycotte de stembusstrijd, omdat de Yoruba's vinden dat stamgenoot Abiola alsnog tot president benoemd moet worden. In het noorden, waar Abiola door zijn vlucht naar Londen veel van zijn populariteit heeft verspeeld, werd er wel gestemd, maar veel enthousiasme voor de plannen van Abacha is ook daar nauwelijks te vinden.

Hoe het na de verkiezingen verder moet met Nigeria is volstrekt onduidelijk. Jaren van wanbeheer hebben het land, dat in de jaren zestig rijker was dan menige Zuidoostaziatische tijger, aan de bedelstaf gebracht. De inkomsten uit olie, waarvan het land grote voorraden bezit, werden besteed aan consumptieve doeleinden en niet aan produktieve investeringen. In een recent rapport van de Wereldbank werd Nigeria als schoolvoorbeeld gezien van een land dat door eigen toedoen aan lager wal is geraakt. In het zuiden wordt openlijk over afscheiding gesproken, hetgeen menige Nigeriaan - met de herinnering aan de Biafraanse oorlog nog in het achterhoofd - de rillingen over de rug doet lopen. Naar het er nu uitziet, kunnen Nigerianen voorlopig een democratisch politiek bestel wel uit hun hoofd zetten.