In Engeland dijbeen van oudste Europeaan gevonden

Een half miljoen jaar geleden was Groot Brittannie een schiereiland met een gematigd klimaat waar neushoorns, beren en woelmuizen vrijelijk naar konden migreren. Ook mensen behoorden tot de toenmalige Britse fauna, al bleek hun aanwezigheid tot nu toe alleen uit stenen voorwerpen.

Met de ontdekking van een menselijk dijbeen door de Britse archeoloog M.B. Roberts in Boxgrove in West Sussex is daarin nu verandering gekomen. Eerdere opgravingen hadden Boxgrove al internationale faam bezorgd als een van de belangrijkste lokaties voor de studie van de hominidae (de familie uit de orde van de primaten waartoe de mens behoort) gedurende het Midden-Pleistoceen, 730.000-130.000 jaar geleden.

Het nu gevonden dijbeen, gezien de robuustheid toebehorend aan een man, is van groot belang voor de chronologie van Boxgrove en andere vindplaatsen. Een absolute datering ontbreekt maar wel is er de 'woelmuis-klok', gebaseerd op evolutie en in de praktijk net zo goed. Paleontologen die Europese vindplaatsen uit het Pleistoceen hebben onderzocht hebben een opmerkelijke ontwikkeling bij woelmuizen in kaart gebracht, van de Mimomys savini met maaltanden met wortels tot de nu nog bestaande Arvicola terrestris zonder wortels. Een half miljoen jaar geleden vond in Europa in dit continuum de overgang plaats.

De waterwoelmuizen van Boxgrove zijn, zo is vastgesteld, van kort na deze overgang. Gecombineerd met de opeenvolgende veranderingen in de Britse fauna, later teweeggebracht door oprukkend ijs, leidt dit op bio-stratigrafische gronden tot een ouderdom van 524.000 tot 478.000 jaar.

Juist dit 'kruislings controleren' maakt Boxgrove zo belangrijk. Dateringen van schedels van onduidelijke herkomst op Java, waarbij getallen van 1,6 tot 1,8 miljoen jaar worden genoemd, moeten bij gebrek aan zo'n controle maar voor lief worden genomen. Ondanks het gebruik van absolute dateringstechnieken is de chronologische waarde van deze uitkomsten minder dan die verkregen met de 'woelmuis-klok'. Dit geldt ook voor Europese dateringen, waaronder een opgraving in Dmanisi in Georgie die 1,4 miljoen jaar oud zou zijn. Het dijbeen van Boxgrove, wellicht behorend tot de oudste Europeaan, geeft het debat over de vroege kolonisatie van ons werelddeel een nieuwe impuls. (Nature, 26 mei 1994)