Het grootste vliegtuig ter wereld

Howard Hughes and his Flying Boat, Charles Barton, Aero Publishers, Inc, Fallbrook Ca., 1982

Seaplanes & Flying Boats, Maurice Allward, Moorland Publishing, Ashbourne, 1981.

De Spruce Goose is het grootste vliegtuig dat ooit is gebouwd. Hij werd niet van spruce (sparrehout) gemaakt, maar vooral van multiplex (berken en balsahout). Hij is 66,5 meter lang en heeft een spanwijdte van 97,5 meter (38 meter meer dan de Boeing 747). In de vleugels van de vliegboot bevindt zich een wandelgang van 49 meter die bij de romp bijna vier meter hoog is, zodat men tijdens een vlucht de motoren kan inspecteren en kleine reparaties kan verrichten.

De Spruce Goose heeft acht motoren, wordt gevlogen door een vijfkoppige bemanning en is zo ontworpen dat hij zo'n 375 kilometer per uur kan vliegen, met 60.000 liter brandstof aan boord (voldoende om de Atlantische Oceaan over te steken). Als oorlogsvliegtuig zou hij 15 trucks (1,5 ton) of 700 bepakte militairen kunnen vervoeren (de Boeing 747: 442 passagiers). Aan de onderkant bevinden zich achttien waterdichte compartimenten (als er twaalf beschadigd raken, drijft hij nog).

Bijna alles is van hout. Zelfs deurknoppen en waterdichte deuren zijn van hout gemaakt. De Spruce Goose bestaat nog steeds en is het geesteskind van de excentrieke miljonair Howard Hughes (1905, Texas), die olievelden in Texas erfde, als filmproducent enkele films in Hollywood maakte en in 1938 in 19 uur en 29 minuten rond de aarde vloog, een nieuw snelheidsrecord.

Het idee voor het reuzenvliegtuig ontstond in 1942 toen de Duitse Uboote veel geallieerde schepen tot zinken brachten. Scheepsbouwer Henry J. Kaiser stelde voor om 5000 gigantische luchtschepen te bouwen voor troepenaanvoer over de oceaan: 'Onze ingenieurs hebben plannen klaar liggen voor gigantische vliegende schepen, die zelfs Jules Verne's stoutste fantasieen overtreffen.'Hij riep de hulp in van Howard Hughes, die al eerder revolutionaire vliegtuigen had ontworpen en vluchtrecords gebroken. Ze richten de Kaiser Hughes Corporation op en sluiten op 16 november 1942 contracten af met de Amerikaanse regering. Binnen twee jaar zouden ze voor 18 miljoen dollar drie watervliegtuigen bouwen. Door een tekort aan staal door de oorlogsindustrie wordt hout gebruikt.

Hout is op zich niet zo bijzonder - tot in de jaren dertig werden veel vliegtuigen van hout gemaakt. De samenwerking tussen Kaiser en Hughes duurde niet lang door ruzies. Hughes is een perfectionist, introvert, en werkt 's nachts. Kaiser is pragmatisch, extravert en werkt overdag.

Hughes gaat tenslotte alleen door en bouwt een grote werkplaats in Culver City bij Los Angeles. Hij maakt in vier maanden tijd zesduizend testvluchten met een ander type toestel om optimale stabiliteit en gewichtsverhoudingen te verkrijgen. Nieuwe houtcombinaties, lijmsoorten en technieken (koud en met verhitting) worden getest door een team van acht onderzoekers, wat leidt tot het laminaat 'Duramold'. Er worden alleen al 8000 kilo spijkertje gebruikt (die na het lijmen weer worden verwijderd).

Bij het assembleren dragen de werkers witte handschoenen om beschadigingen aan het gladde oppervlak te voorkomen. Velen zijn sceptisch over een houten vliegtuig, onder meer door het gewicht. Hughes: 'Het is net zoiets als een schip van stopverf maken.'Even wordt overwogen te experimenteren met een metalen versie. Een van de voorstanders van voortzetting van het project is president Roosevelt. Ondanks persoonlijke problemen (auto, vliegtuigongelukken, een zenuwinstorting) gaat Hughes door, ook als de oorlog eindigt en het eerste toestel nog niet klaar is. Hij weet de overheid zo ver te krijgen de bouw van een vliegtuig te steunen en investeert zelf zeven miljoen dollar in het project.

In 1946 zijn de componenten gereed voor vervoer naar een assemblagehal bij Long Beach. Kaiser dacht in het begin aan het graven van een kanaal van de werkplaatsen in Culver City naar zee, maar het vervoer geschiedt over de weg (45 kilometer). Om de gigantische onderdelen te vervoeren (de romp is 66 meter lang, het staartstuk even hoog als een gebouw van acht verdiepingen) worden bomen gekapt en 2300 elektriciteits- en telefoonverbindingen verplaatst of tijdelijk onderbroken. Het vervoer neemt twee dagen in beslag, schoolkinderen krijgen vrij om het spektakel te zien; reporters schatten dat er 100.000 toeschouwers langs de wegen staan.

Eind 1947 moet Hughes voor een onderzoekscommissie verschijnen in verband met de oorlogscontracten. Hij wordt verdacht van omkoping en een 'onrealistische perfectionist' en een 'playboy' genoemd. Hughes: 'Ik heb het beste deel van mijn leven gegeven aan dit ding. Ik heb er mijn reputatie voor op het spel gezet....' Hij wordt later gezuiverd van iedere blaam.

Twee weken later is de Spruce Goose klaar. Op 1 november wordt hij uit de hangar gesleept, maar door een sterke wind en woelig water worden de proeven uitgesteld tot de volgende dag. Er zal alleen getaxied worden. Maar Hughes, die hem zelf uittest, laat de acht motoren op volle kracht lopen en tot ieders verbazing (er staan 50.000 toeschouwers langs de waterkant en op een jacht heeft Hughes journalisten en Hollywoodsterren geinviteerd) trekt hij hem uit het water op en vliegt onder gejuich even op een hoogte van ongeveer 20 meter.

Hughes, terug aan land: 'Hij voelde zo licht en goed aan, dat ik hem als vanzelf even optrok.' The Times: 'It Flies!'Maar niemand realiseert zich dat het niet alleen de eerste, maar ook de laatste vlucht van de Spruce Goose is. Meteen na de vlucht wordt hij door Hughes 'in de motteballen gedaan.' Bemanningslid Dave Van Storm zei later: 'Ik denk dat het Hughes er alleen om ging te bewijzen dat hij kon vliegen, na alle kritiek.' Anderen zeiden dat het staartstuk te zwak was gebleken of dat Hughes inzag dat watervliegtuigen achterhaald waren. Maurice Allward schrijft: 'Wellicht helaas, maar misschien ook wel gelukkig, gezien de twijfels over de luchtwaardigheid, was deze vlucht de enige.'Vanaf de dag van de enige vlucht in 1947 tot 1980 stond Hughes' droomvliegtuig in een hangar (met klimaatbeheersing) van bijna 1,8 miljoen dollar. Hij liet hem dag en nacht bewaken en onderhouden door 300 personeelsleden. In de jaren zestig bracht hij het personeel terug tot 35 man. Hijzelf trok zich vanaf zijn vijftigste terug uit het openbare leven en kocht hotels en casino's in Las Vegas, waar hij in het penthouse van Hotel Desert Inn zijn intrek nam. In 1970 verdween hij naar de Bahama's. De boulevardpers bood 400.000 gulden voor een recente foto van hem, omdat allerlei geruchten de ronde deden (contacten met maffia, CIA en Nixon). Hughes stierf in 1976, in zijn prive vliegtuig onderweg naar een ziekenhuis in Texas.

Na zijn dood bleven vijf mensen in dienst om de Spruce Goose te onderhouden. De marine kwam op verzoek van de beheerders van de nalatenschap het vliegtuig onderzoeken. Admiraal Seiberlich: 'Je kunt zo wegvliegen met dat toestel.' Zelfs in 1977 had de marine nog belangstelling voor de testresultaten van dertig jaar tevoren.

In 1980 werd de Spruce Goose geschonken aan de Aero Club of Southern California. Bij Long Beach, aan de baai waar hij ooit zijn enige vlucht volbracht, werd een aluminium koepel voor hem gebouwd. Buiten lag het passagiersschip de Queen Mary, die ook voor publiek was opengesteld: 'Als je de koepel binnenkwam, zag je hem meteen staan en als je naar het staartstuk opkeek, voelde je je vreselijk klein. Je zag amper dat hij van hout was, hij was heel glad en mooi geschilderd,' vertelt historicus dr. A.J. Veenendaal.

Later nam Walt Disney de exploitatie over, maar er werd verlies geleden op de attractie en begin vorig jaar meldden kranten in de VS dat de Spruce Goose per schip naar de staat Oregon (ten noorden van Californie) is vervoerd, waar hij in 1996 het pronkstuk zal worden van het nieuw te openen Evergreen Air Venture Museum. Tot die tijd staat hij op een vliegveld bij Portland opgeslagen in kisten, bedekt met een laag beschermende was.