Nieuwe munt Kroatië omstreden

Kroatië heeft sinds maandag, de nationale feestdag van het land, een nieuwe munt, de kuna. En niet iedereen is daar even blij mee.

De kuna, die de oude Kroatische dinar vervangt, is niet voor niets op de nationale feestdag ingevoerd: de regering in Zagreb ziet in de invoering de bevestiging van de Kroatische onafhankelijkheid - de Kroatische dinar deed nog teveel denken aan het Joegoslavië van vroeger - en van het succes van haar economische hervormingen. Met de kuna is gewacht tot Zagreb de inflatie onder controle had, die in oktober vorig jaar nog bijna tweeduizend procent op jaarbasis bedroeg en die men dit jaar hoopt beperkt te houden tot twaalf of dertien procent. Of dat lukt is nog niet duidelijk, want Kroatië wachten nog zeker twee grote geldverslindende projecten: de overgang naar de markteconomie is nog maar nauwelijks op gang gebracht, en dat geldt ook voor het herstel van de door de oorlog van 1991 aangerichte schade, die wordt geschat op 21 miljard dollar. Alleen al voor de wederopbouw van de verwoeste ziekenhuizen is acht miljard dollar nodig. De sociale uitgaven trekken een zware wissel op de staatsbegroting. Kroatië telt op 4,5 miljoen inwoners 620.000 vluchtelingen, 800.000 gepensioneerden, 267.000 werklozen en 150.000 andere uitkeringstrekkers.

Dat de invoering van de kuna omstreden is, heeft echter meer met politieke en historische dan met economische overwegingen te maken: de Kroatische munteenheid in de jaren 1941-1945, de enige periode in de moderne geschiedenis waarin Kroatië een zelfstandige staat met een eigen munteenheid was, heette ook kuna. Die zelfstandige staat was echter een fascistische marionettenstaat, waar de ustaša op grote schaal Serviërs, joden en zigeuners hebben vermoord.

De in Kroatië wonende Serviërs en joden hebben dan ook scherp geprotesteerd tegen de naam van de nieuwe munt, die ze een belediging achten van de nagedachtenis van de honderdduizenden Servische en joodse slachtoffers van de ustaša-staat. “De kuna is beledigend voor iedereen met slechte ervaringen met het fascisme en dat geldt voor vrijwel alle Europese landen”, zo zei de leider van de kleine joodse gemeenschap in Kroatië, Slavko Goldstein, onlangs. “De naam schaadt onze relaties met internationale instituten, en niet alleen joodse. Het is tactloos, gevoelloos en onfatsoenlijk de kuna in te voeren. Kroatië zal mensen moeten blijven overtuigen dat de kuna geen symbool van het fascisme is - wat de kuna wel is.”

Gematigde Serviërs als Milan Djukic, de leider van een Servische partij in het Kroatische parlement, hebben de naam van de nieuwe munt veroordeeld als “een verkeerd signaal” naar de Serviërs die weigeren de Krajina - het deel van Kroatië dat ze sinds 1991 in handen hebben - weer met Kroatië te integreren: een verzoening met die radicale Serviërs wordt niet vergemakkelijkt als de Kroatische regering hen met dergelijke beladen nationalistische symbolen tegen zich in het harnas blijft jagen, zo voerde Djukic aan. “Het is gevaarlijk de kuna terug te brengen juist als er met de Krajina wordt gesproken. Het is een dom besluit, dat de Serviërs aan de genocide van 1941 tot 1945 herinnert”, aldus Djukic.

De biljetten van de nieuwe munt - die overigens voor duizend Kroatische dinar per kuna kan worden ingewisseld en die daarmee rond veertig cent waard zal zijn - tonen portretten van Kroatische dichters en helden. Het biljet van duizend kuna vormt een aanvullende reden voor kwaadheid voor de niet-Kroatische inwoners van het land. Het toont het portret van Ante Starcevic, de vader van het Kroatische nationalisme - en voor velen de vader van de ustaša-ideologie van het fascistische Kroatië. Starcevic droomde van een Groot-Kroatië, reikend van de Alpen in het noorden tot Bulgarije en Albanië in het zuiden, bevolkt door louter Kroaten: niet-Kroaten moesten zich volgens Starcevic maar Kroaten gaan noemen of zich als minderheid zo onzichtbaar mogelijk maken. Serviërs bestonden voor hem niet: de Serviërs waren “een Oostenrijks verzinsel”. Het woord Serviër was volgens Starcevic afgeleid van het Latijnse servus, knecht of dienaar. Dat waren voor hem de Serviërs: afstammelingen van weggelopen slaven die van hun meesters - de Kroaten - de taal hadden gestolen.

President Franjo Tudjman heeft de bezwaren tegen de kuna weggewuifd als irrelevant. Kuna betekent marter; de nieuwe munt is naar dit dier genoemd omdat martervellen in het grijze verleden in Kroatië wel als betaalmiddel werden gebruikt. “Veel landen in Europa ontlenen de naam van hun munt aan oude betaalmiddelen. De naam kuna berust op onze nationale tradities en bevestigt onze soevereiniteit”, aldus Tudjman. De naam kuna onderstreept “de nationale rijpheid van Kroatië en onze vastbeslotenheid onze historische tradities te verdedigen”.

Het argument dat de munt herinnert aan de fascistische tijd is volgens Tudjman “goedkoop”, “demagogisch” en “bedoeld om Kroatië in diskrediet te brengen”. “Het feit dat de kuna het betaalmiddel van nazi-Kroatië is geweest, is geen pleidooi tegen de naam. Duitsland had de mark, Italië de lira. Zij hebben de naam van hun munt [na de oorlog] ook niet veranderd.” Dat die mark en die lira al heel lang vóór het fascisme het betaalmiddel in Duitsland en Italië waren, terwijl Kroatië voor 1941 nooit een kuna als munteenheid heeft gehad, deed voor de Kroatische president niet ter zake.

Het nationalistische bewind in Kroatië heeft de afgelopen drie jaar onbekommerd nationalistische namen en symbolen ingevoerd die in sommige gevallen aan de fascistische staat Kroatië van ustaša-leider Ante Pavelic herinnerden. Die nadruk op de symboliek en de nationalistische ikonografie bij - bijvoorbeeld - de herbenoeming van straten en pleinen leidde soms tot initiatieven die pijnlijk waren voor zowel de nationale minderheden als voor de niet-nationalisten onder de Kroaten zelf. Veel Kroaten hebben zich de afgelopen maanden geërgerd aan de dag en nacht doorgaande, miljoenenverslindende bouw van een oorlogsmonument op de ruïnes van het middeleeuwse kasteel boven Zagreb. De werkzaamheden moesten op tijd klaar zijn voor de nationale feestdag van maandag, toen dit pompeus “Altaar van het Vaderland” gedoopte bouwwerk in gebruik werd genomen als oorlogsmonument en als de plaats waar Tudjman voortaan zijn plechtige recepties wil houden. De miljoenen die dat project opslokte konden volgens veel Kroaten zinvoller worden besteed, gezien die oorlogsschade van 21 miljard dollar.

Met de invoering van de kuna lijkt Tudjman de positieve gevolgen van zijn recente verontschuldigingen aan de joden voor de wandaden die de Kroatische fascisten in de Tweede Wereldoorlog hebben gepleegd en de duidelijke vermindering van de discriminatie jegens de Serviërs in Kroatië weer voor een belangrijk deel ongedaan te hebben gemaakt.