Mitterrand: Europa eerst met echte liefhebbers vormgeven

PARIJS, 1 JUNI. Het is niet langer geheim: Frankrijk wordt binnenkort voorzitter van Europa, samen met Duitsland dat het komend half jaar de hamer hanteert. Eind april ontvouwde minister Juppé (buitenlandse zaken) al “de ambitie van het Franse voorzitterschap”. In al zijn eenvoud heet het: “La Grande Europe.” Een doel zo oud als Napoleon.

In de Franse diplomatie gaan visie en eigenbelang nog steeds hand in hand. Zoals Juppé zei: “De ex-communistische landen worden lid van de familie. Dat is in het belang van Frankrijk, èn van die landen èn van Europa.” Alleen zo kan de nauwe Frans-Duitse samenwerking worden begrepen, die Europa richting tracht te geven.

De toetreding van Zweden, Finland en Noorwegen plus Oostenrijk is gunstig, volgens Juppé, want “drie van de vier zijn netto contribuanten aan de EU-begroting”. Desondanks reden voor een tweede punt van aandacht: de hervorming van de institutionele vormgeving van de EU. Die acht Parijs onmisbaar “vóór wij een nieuwe uitbreiding aankunnen”. Deze week werd op de Frans-Duitse top in Mulhouse onderstreept dat Bonn en Parijs samen willen optrekken. Dat gebeurde door samenwerkings-intenties te bevestigen op zeer uiteenlopende gebieden: produktie van transportvliegtuigen, harmonisering van wetgeving tegen racisme en vreemdelingenhaat en de buitenlandse politiek ten aanzien van crisishaarden zoals de Oekraïne, Algerije en Rwanda.

Als bewijs van vriendschap gaf Kohl een tijdens de Tweede Wereldoorlog meegenomen Monet terug. Een ongelukkig gebaar: het herinnerde aan de kunstroof door de Wehrmacht, maar vestigde even zeer de aandacht erop dat de Franse regering van Vichy wel het nationale kunstbezit veilig in Zuid-Frankrijk opborg, maar particuliere joodse collecties vogelvrij liet.

Wat dat betreft was Mitterrands uitnodiging aan (met name de Duitse) militairen van het Eurokorps om op de nationale feestdag, 14 juli, mee te defileren over de Champs Elysées niet minder symbolisch, maar wel gelukkiger gekozen. Een gemeenschappelijke Europese defensie mag zichtbaar zijn, ook al zal niet iedereen dat in de vorm van parades nodig vinden.

Het belangrijkst waren waarschijnlijk de uitgewisselde ideeën over de EU. Duitsland voelt zich geroepen de liefhebbers van een lidmaatschap in Midden-Europa niet langer dan nodig in de kou te laten staan. Het was ook Duitsland dat de uitbreiding van de twaalf met de vier nieuwe leden wenste. De magie van de as Bonn-Parijs maakt uitbreiding èn verdieping mogelijk en bepaalt de manier waarop. Ook al zijn de basisbedoelingen niet de zelfde, de twee grote landen langs de Rijn hebben elkaar nodig.

In beide uitbreidings-tranches heeft Parijs de vrienden Outre Rhin niet willen afvallen. Maar de steun komt op voorwaarden. Parijs vreest verdere verwatering van haar macht bij vergroting van de familie, maar is nu al ontevreden over het gebrek aan efficiëntie van de EU. Zoals minister Lamassoure van Europese zaken in Le Monde deze week nog eens onderstreepte: het Verdrag van Maastricht stelt dermate verstrekkende eisen aan de dagelijkse leiding van de EU, dat is met de wisselende voorzitterschappen, de Britse pruilhouding en de subsidie-beluste maar economische achterhobbelende zuiderlingen niet te organiseren.

Vandaar het idee om eerst het Verdrag maar eens met de echte liefhebbers gestalte te geven. Gedacht wordt aan de oude grondleggers van de EG, Frankrijk, Duitsland, de Benelux en Italië als het erg zijn best doet. Terwijl Mitterrand zich vroeger gereserveerder uitliet over uitbreiding naar het oosten, was dat nu ook volgens de president-commissaris van Frankrijk voor de hand liggend. Maar dan moet het management van de EU gestroomlijnd zijn.

Bovendien moeten de kandidaat-lidstaten hun bereidheid tot goed nabuurschap hebben bewezen. Wat dat betreft was de door Frankrijk 'ontworpen' conferentie voor stabiliteit in Europa vorige week in Parijs een diplomatieke fusie tussen vredesmissie en toelatingsexamen. Kohl liet zich in Le Monde samen met premier Balladur positief uit over ook dat aspect van Frans-Duitse samenwerking. Wat is er mooier dan goede bedoelingen uit te spreken en een alibi in te bouwen voor als het allemaal wat langer duurt?