Het volk krast, hulpverleners bezorgd

AMSTERDAM, 1 JUNI. Er waait een dunne, grijze wolk over Nederland: de latex-schilfers van 24 miljoen krasloten. In de paar weken dat de lootjes nu te koop zijn, ging al bijna eenderde van het totaal toegestane aantal voor dit jaar over de toonbank. “Er wordt fors gekocht”, zegt J. Zwartjes van de beherende Stichting Nederlandse Instantloterij. “Boven verwachting.”

Zeker aan het eind van de middag staan er rijen bij de sigaren- en tijdschriftenwinkels. Krassen is goedkoop (2,50 gulden), “heeft een zeer hoge winkans”, volgens de begeleidende folder (“één op 5,5”) en geeft de gokker direct resultaat: hij krast van zes vakjes de latexlaag af en als op drie vakjes hetzelfde bedrag staat, krijgt hij dat uitgekeerd. De hoogste prijs is 75.000 gulden.

Bij de Bookshop in Amsterdam zijn ze niet enthousiast. Er staat een speciale kras-katheder van de Totalisator, grijs van de schilfers, met een 'krasmuntje' aan de ketting. “Rotspul”, zegt de kassier. Hij verkoopt er zo'n 1.500 per dag. Volgens hem is de krasloterij even verslavend als een gokkast. En hij is de enige niet die er zo over denkt.

De snelle verovering van het Nederlandse publiek, aangemoedigd door de leus 'Het is vaak raak voor 'n knaak', wordt met gulzige én bezorgde blikken gevolgd. Het bestuur van de Instantloterij wil van de ministeries van justitie en WVC toestemming het aantal loten uit te breiden. De afspraak was dat er dit jaar niet meer dan 84 miljoen zouden worden verkocht.

Nu er in een tempo van een miljoen loten per dag wordt verkrast, lonkt het geld wel heel nadrukkelijk. De maximale nettowinst van dit jaar, 60 miljoen gulden, kan in september al zijn behaald, denkt Zwartjes. “Dan zijn we los.” De markt zou naar zijn schatting best 80 miljoen kunnen opbrengen en het bestuur wil dus nog eens zo'n 28 miljoen loten erbij. De nettowinst gaat naar de Nederlandse sportverenigingen en maatschappelijke en culturele instellingen.

De Tweede Kamer heeft vorige week laten weten nog even te willen wachten met een verruimde vergunning voor de krasloterij. Niet dat het geld haar niet goed genoeg is, maar het spel zou wel eens tot gokverslaving kunnen leiden. Het Jellinek-centrum voor verslavingszorg in Amsterdam deelt die zorg. Directeur J. Walburg heeft de Kamer gisteren dringend aangeraden het nu toegestane aantal loten strikt te handhaven. “Wij vinden dat er eerst onderzoek moet komen naar de gevolgen van de krasloterij, voordat tot verruiming wordt overgegaan.”

Pag.7: Gretig gedrag, zeer jonge kinderen

Walburg heeft weinig tastbare bewijzen voor het mogelijk verslavende karakter van dit nieuwe kansspel. Nederland is het laatste land op het Europese continent dat een krasloterij heeft ingevoerd, in België zijn er vijf verschillende. Nergens is empirisch onderzoek gedaan naar de loterij. Dat de razendsnelle verkoop in de eerste paar weken - gesteund door een intensieve reclamecampagne, die de Jellinek te weinig terughoudend vindt - zou wel eens een mode kunnen zijn, denkt Walburg. “In Denemarken is het spel twee jaar geleden ingevoerd en daar zag je ook een enorme piek in de eerste zes weken.”

Een paar elementen van het spel dragen echter een permanent risico in zich, aldus Walburg. Vooral de short odds, de directe uitkering van de winst, lijkt op het principe van de verslavende gokkast. Hij signaleert 'raar, gretig gedrag' bij de verkooppunten en ziet daar ook “hartstikke jonge kinderen” bij. Mensen die hun winst onmiddellijk weer omzetten in nieuwe loten en zo meer geld kwijtspelen dan ze vooraf van plan waren.

Dat zijn inderdaad 'verslaving-inducerende elementen' aan de krasloterij, erkent S. Kingma van de faculteit vrijetijdswetenschappen aan de universiteit van Tilburg. Hij heeft, voorafgaand aan de invoering van het nieuwe spel, in opdracht van WVC onderzoek gedaan naar de gevaren voor verslaving. Zijn onderzoek heeft kabinet en volksvertegenwoordigers gerust kunnen stellen. Volgens hem zijn geen aanwijzingen dat de krasloterij een nieuwe golf van gokverslaafden zou opleveren. In Nederland werden vorig jaar zo'n 6.000 'gok-junks' behandeld.

Veel kan Kingma nog niet zeggen over de huidige kras-golf, zolang hiernaar geen onderzoek is gedaan. Hij kan slechts vergelijken met het buitenland en hoewel daar dus ook geen onderzoek voorhanden is, komen er geen signalen van hulpverleners over verslaving aan de 'instantloterij'. Volgens hem mist de krasloterij vooral één element dat spelen als roulette en de gokkasten wel verslavend maakt: de scene. Wie gokt in een automatenhal of een casino zit in een aparte wereld die voortdurend tot nieuwe inzetten uitnodigt. Dat kun je van de sigarenman niet zeggen.