Erich Honecker (81) in Santiago overleden

BONN, 30 MEI. Erich Honecker, die van 1971 tot 1989 secretaris-generaal van de Socialistische Eenheidspartij (SED) en van 1974 tot 1989 ook voorzitter van de staatsraad van de vroegere DDR was, is gisteren op 81-jarige leeftijd in Santiago aan leverkanker overleden. Met zijn vrouw Margot woonde hij sinds 13 januari 1993 bij zijn dochter Sonja in de Chileense hoofdstad.

Na de val van de Muur vluchtte Honecker naar Moskou. Nadat de Russische regering hem in november 1992 had uitgeleverd, begon in Berlijn een proces tegen hem wegens zijn verantwoordelijkheid voor het doodschieten van DDR-vluchtelingen aan de Duits-Duitse grens en bij de Berlijnse Muur. Dat proces werd op 12 januari 1993 op last van de constitutionele rechter in Berlijn beëindigd wegens Honeckers slechte gezondheidstoestand. Volgens medische prognoses had hij toen nog maximaal een half jaar te leven.

Erich Honecker werd op 25 augustus 1912 in een socialistisch mijnwerkersgezin in Neunkirchen in Saarland geboren. Zijn vader was eerst lid van de SPD en vanaf 1919 lid van de KPD. Erich, die van 1922 tot 1926 lid was van de 'jonge Spartakisten' en in 1926 jeugdlid van de KPD werd, werd opgeleid voor dakdekker, maar werkte nauwelijks in dat beroep. Hij vertrok in 1930 voor ideologische scholing naar Moskou en kwam het jaar daarna als communistisch functionaris terug naar Saarland.

Na Hitlers machtsovername in 1933 moest hij onderduiken, maar hij bleef antifascistische agitatie voeren en organiseren. In 1935 viel hij in Berlijn in handen van Hitlers geheime staatspolitie (Gestapo) en in juni 1937 werd hij wegens 'hoogverraad' tot tien jaar veroordeeld.

In april '45 werd hij door het Rode Leger uit de gevangenis bevrijd. In Oost-Duitsland, de toenmalige Sovjet-bezettingszone, en - vanaf 1949 - de DDR werkte Honecker nauw samen met de uit Moskou teruggekeerde Duitse communisten rondom Walter Ulbricht, die van 1949 tot 1971 machthebber in de SED en de DDR was.

Pag.6: Architect Berlijnse Muur

Honecker maakte carrière als leider van de SED-jeugdorganisatie FDJ en gold als 'architect' van de Berlijnse Muur, die 13 augustus 1961 werd gebouwd. In 1971 moest Ulbricht onder druk van Moskou voor hem plaats maken.

Onder Honecker begon een ontwikkeling waarin de DDR zich steeds sterker als aparte Duitse staat ontwikkelde, in 1974 werd ook het begrip 'Duitse natie' uit de grondwet geschrapt. De oriëntatie op Moskou werd (weer) sterker en de binnenlandse repressie groter. Economisch kwam de DDR, na een zekere bloei in de jaren zeventig, in de jaren tachtig steeds meer in de problemen. Westduitse kredieten bleken toen zeer welkom, net als geld uit Bonn voor het vrijkopen van politieke gevangenen en versoepeling van reisregelingen voor DDR-burgers.

Sinds het leiderschap van Gorbatsjov in de Sovjet-Unie (1985) en door diens politiek van 'glasnost' raakte Honeckers DDR ook in andere opzichten in de problemen. De hervormingswind uit Moskou luidde het einde in van Honecker en, even later, de DDR. Oktober 1989 werd Honecker door het SED-politbureau afgezet, een jaar later ging de DDR op in de Bondsrepubliek, waar Honecker nog in 1987 met een officieel bezoek zijn grootste politieke triomf had gevierd.

    • J.M. Bik