De klanken van een topsporter

Wie weet nog dat ASKO staat voor Amsterdams Studenten Kamer Orkest, een slaperig en waarschijnlijk zeer conformistisch strijkje uit de oudheid, dat in de jaren zestig in een razend tempo door mensen als Jan Vriend, Cliff Crego en anderen werd omgevormd tot wat nu een van de meest toonaangevende ensembles voor nieuwe muziek is in Nederland en daarbuiten. Op dinsdag 14 juni ga ik naar ze luisteren in het Concertgebouw, hoewel ik ze liever in het onorthodoxe Paradiso hoor, waar je overal mag roken en drinken; maar ja, dit concert wordt gedirigeerd door Riccardo Chailly, en dat is ook wat waard.

Het concert eindigt met het pronkstuk: Déserts van Varèse, de grote Frans-Amerikaanse avant-gardist, van wie het ASKO praktisch alles wat binnen hun bezetting valt gespeeld heeft. Ik herinner me zelfs een uitvoering van Octandre waarbij alle musici uit het hoofd speelden. Zeer goed.

Daaraan vooraf gaat Stravinsky's Concertino voor 12 instrumenten. Een venijnig stuk dat, zoals zo vaak bij Stravinsky, ironie verbindt aan sentiment. Ook bij het luisteren naar dit stuk van Stravinsky overvalt me een gevoel van melancholie dat zich het best laat omschrijven als een vermoeden van: “dit gaat niet goed.” Luca Francesconi is een geraffineerde Italiaanse topsporter, evenals ik leerling van Luciano Berio, en een briljant componist: alles klinkt als een klok.

Ik werk het programma af in omgekeerde volgorde. Luigi Nono, van wie een vroeg stuk wordt gespeeld, kwam ik voor het eerst tegen op een traghetto in Venetië in 1961. Ik stapte overmoedig als 21-jarige componist op hem af en zei dat ik zo onder de indruk was van zijn opera Intolleranza die ik de avond tevoren had gezien. Hij was niet erg onder de indruk. Naast hem stond de decorontwerper Emilio Vedova, een reus met een baard die me enigszins deed denken aan Bakoenin.

Het concert opent met Wolfgang Rihm. Meestal schrijven onze oosterburen te veel noten op, maar we moeten ze een kans geven. Vooroordelen helpen een mens niet verder. De lijst van medewerkende muzikanten geeft mij het grootst mogelijke vertrouwen in de kwaliteit van de uitvoeringen. Na afloop zullen zoals gewoonlijk hevige discussies in de kroeg over de toekomst van de muziek gevoerd worden. Het bleef nog lang onrustig.