Multicultureel en multiraciaal zelfbedrog

Het grote probleem met een multiraciale samenleving is dat je zelf niet gemakkelijk multiraciaal kunt zijn, al kun je het besef toelaten dat er in de historische aanloop tot je bestaan een onbeperkte genetische uitwisseling heeft plaatsgevonden, die je in evolutionaire zin multiraciaal maakt. Maar multiraciaal zijn in een multiraciale samenleving is niet hetzelfde als liberaal zijn in een liberale samenleving. Voor dat laatste kun je kiezen omdat je een mentaliteit ondersteunen wilt die je van alle mogelijke mentaliteiten nog het heilzaamst acht. Maar er zijn niet veel mensen die het er op aanleggen zelf zo multiraciaal mogelijk te zijn, omdat zij van multiracialiteit het meest verwachten. In de geschiedenis van de antropologie zijn er wel mensen geweest die rasvermenging hebben bepleit, maar de programmatische nadruk op het streven daarnaar heeft iets totalitairs.

Wij beschouwen multiracialiteit liever als het toevallige produkt van verliefdheid en niet als de uitkomst van een politiek dogma. Maar waarom zou je dan pleiten voor een multiraciale samenleving als multiracialiteit geen politiek begrijpelijk standpunt is? Dat komt naar mijn smaak omdat wij niet durven te zeggen dat de mens eigenlijk kosmopoliet moet zijn. Dat is een mentaliteit die je kunt aanbevelen. Je kunt jezelf met veel moeite tot het kosmopolitisme dwingen en er ook de consequenties van onder ogen zien. Het is naar mentaliteit veel moeilijker kosmopoliet te zijn dan een multiraciaal exemplaar.

Wat voor multiraciaal geldt, geldt ook veel multicultureel. Ik geloof ook niet dat iemand naar instelling multicultureel kan zijn. Hij kan uit twee culturen stammen omdat zijn voorgeslacht over verschillende culturen verspreid is. Maar hij is daarmee zelf niet multicultureel. Hij is eventueel anders dan de som van alle voorafgaande culturen. Daarom is het pleiten voor een multiculturele samenleving ook een beetje absurd. Ik denk dat het ook in dit geval op hetzelfde neerkomt als waarop het in een multiraciale samenleving neerkwam. De betere en eigenlijk ook enig denkbare keuze is het kosmopolitisme. Maar men laat die keuze na, omdat dit een politieke keuze is die alleen maar enige waarde heeft als je daarbij vraagt om macht. En macht is wel het laatste wat wij willen. Want dat schept verplichtingen en ook het in onze samenleving altijd enigszins enerverende verschijnsel dat je bereid moet zijn je wil op te leggen aan mensen die de bepleite mentaliteit weerstreven.

Wij houden ons natuurlijk voor de gek wanneer wij ons gemakzuchtig tevreden stellen met een multiraciale en multiculturele samenleving. Omdat er een verplichtend cultureel ideaal aan ontbreekt, waarin tot uitdrukking komt dat multiracialiteit een worst zal wezen. Er is wel degelijk een ideaal dat mogelijkerwijs in alle culturen kan worden teruggevonden maar dat zelf niet multicultureel is. Bij gebrek aan een duidelijker woord noem ik dat maar kosmopolitisch. En respect voor een andere cultuur moet minimaal berusten op een kosmopolitisch trekje, dat in die andere cultuur of samenleving aanwezig is. Ontbreekt die trek dan heb je te maken met een misdadige maatschappij, die ondanks het onszelf aanbevolen multiculturele ideaal alleen maar bestreden kan worden. Wij moeten ons daarin niet laten afschrikken door de pijnlijke noodzaak tot wilsoplegging en machtsuitoefening. Wij vergenoegen ons met hulp, terwijl wij horen te weten dat het gaat om macht.

Het is een situatie die men weerspiegeld vindt in de geestelijke volksgezondheid. In ieders leven treden gebeurtenissen op waarvoor men zich geneert. Die gene is waarschijnlijk goeddeels cultureel bepaald. Wij zouden daarom kunnen streven naar een multipathologische samenleving, met een gemoedelijk ideaal van respect voor elkaars periodieke gekte. Maar ook dat respect is niet genoeg, omdat universeel de psychopaat bestreden moet worden. In de kunst verliest heden ten dage helaas de neuroticus en zelfs de psychoticus terrein aan de psychopaat. Dat is verkeerd. Respect voor de onvermijdelijke neuroses moet niet leiden tot het zelfvoldane beschavingsideaal dat men zijn wil niet moet opleggen aan de psychopaat. Want dat is een kosmopolitische noodzaak.