Eerste plannen dateren al uit 18de eeuw

Het idee om het Britse eiland voor het eerst sinds de laatste IJstijd weer te verbinden met het Europese continent werd al in 1750 geopperd door de Franse geoloog Nicolas Desmarets. In een concours dat de Academie in Amiens had uitgeschreven over verbetering van de handelsverbindingen tussen Frankrijk en Engeland, kwam Desmarets met het plan voor een tunnel, die de zeven uur durende zeereis over het Kanaal aanzienlijk zou bekorten. Hij won de wedstrijd, maar zijn plan verdween in de kast.

In 1801 legde de Franse ingenieur Albert Mathieu-Favier een soortgelijk idee voor aan Napoleon. Zijn tunnel zou bestaan uit twee schachten: de bovenste voor paard en wagens, de onderste om binnengesijpeld water af te voeren. Enorme pijpen die boven het zeeniveau uitstaken, regelden de luchttoevoer en een kunstmatig eiland zou dienen als rustplaats. Mathieu-Favier had de tijd echter niet mee. Napoleon maakte met zijn oorlogen Europa onveilig en vanuit militair oogpunt voelden de Britten dan ook niets voor een tunnel, die een invasie wel heel makkelijk zou maken.

Het plan werd zo'n veertig jaar later weer opgepakt door de Fransman Aimé Thomé de Gamond. Hij nam bodemmonsters om de meest geschikte lokatie te bepalen en was zo de eerste die het plan technisch onderbouwde. Een tunnel was in die tijd geen curiositeit meer. De Londense metro (geopend in 1869) liep via een tunnel onder de Theems door en in 1872 werd begonnen met de aanleg van de tunnel onder de Gotthard. In 1867 toonden zowel de Franse keizer Napoleon III als de Britse koningin Victoria, die veel last had van zeeziekte, zich enthousiast over het project.

Maar opnieuw gooide oorlog, dit maal de Frans-Duitse van 1870, roet in het eten. De opkomst van het spoor en de technische vooruitgang maakten een tunnel onder het Kanaal echter steeds reëler. In 1874 tekenden de Britten en de Fransen een akkoord en een jaar later werd het eerste gat gegraven bij Sangatte, niet ver van de huidige bouwplaats. Aan beide kanten van het Kanaal groeven boormachines zich met een snelheid van 400 meter per maand richting zeebodem.

De graafwerkzaamheden waren voor het Britse publiek echter hét signaal voor een grootscheepse anti-campagne. Onder leiding van officier Sir Garnet Wolseley wordt het invasie-spook weer van stal gehaald. De recessie helpt de tegenstanders een handje: massa-import via de tunnel zou de Britse economie verder verzwakken. Het voorstel van de Britse regering om de tunnel bij het minste of geringste teken van een invasie te verwoesten bracht de gemoederen niet tot bedaren en in 1883 besloot Londen de werkzaamheden te staken. Aan Franse zijde was op dat moment 1.800 meter van de tunnel gereed, aan Britse zijde 2 kilometer.

Het militaire argument tegen een tunnel werd steeds verder ondermijnd. In 1909 bewees Blériot dat het Kanaal ook per vliegtuig te bedwingen is en de Eerste Wereldoorlog werd voor velen zelfs een argument ten gunste van de tunnel: als uit Engeland snel troepen en munitie waren aangeleverd, waren de Duitsers sneller verslagen. Churchill was een van de militairen die voorstelden een eventuele tunnel te beveiligen door de ingang een paar honderd meter uit de kust te bouwen en deze via een viaduct te verbinden met het vasteland. In geval van nood zou het viaduct worden opgeblazen.

Pas na de Tweede Wereldoorlog leek de tijd rijp voor een Kanaaltunnel. Het Britse Rijk was ingestort, de economie werd steeds internationaler en door de oprichting van de NAVO en de EEG raakte Engeland meer en meer bij het vasteland betrokken. Toch ging het nogmaals fout. Nadat Londen en Parijs in 1960 besloten tot de aanleg en begin jaren zeventig de financiering rond was, liet de Britse regering het plan in 1975 afketsen wegens de hoge kosten en de recessie.

Op een Frans-Britse top in 1981 in Londen komt de tunnel weer ter sprake en dit maal wordt het plan daadwerkelijk uitgevoerd. Wegens de relatief lage kosten (schatting 10 miljard gulden) wordt gekozen voor twee spoortunnels en een onderhoudsbuis. Op 20 januari 1986 tekenen premier Thatcher en president Mitterrand een akkoord en in 1994, bijna 250 jaar na het plan van Nicolas Desmarets, is de Kanaaltunnel een feit.

Bronnen: Le Tunnel sous La Manche, Que sais-je?, Jérôme Spick Breakthrough, Tunnelling the Channel, Derrik Wilson