Wonderkind Kissin verovert de wereld

De moeder van Jevgeni Kissin wilde dat haar zoon ingenieur zou worden, maar zodra hij bij de toetsen van de piano kon, begon hij alles wat hij hoorde, na te spelen. Nu wordt hij gezien als de enige pianist die de grote Russisch-romantische traditie nieuw leven in kan blazen. “Ik ben op zoek naar alles achter de noten.”

“Ik begon met pianospelen nog voor ik het mij zelf kan herinneren,” zegt de nu 22-jarige Jevgeni Kissin. Hij was dus al een wonderkind voor hij zelf wist wat hij deed. Het is nu dertien jaar geleden dat het fenomenale pianotalent uit Moskou na zijn spectaculaire debuut in Carnegie Hall met zijn familie èn zijn pianolerares naar New York verhuisde. Maandagavond speelt Kissin werken van Schubert, Chopin, Schumann en Liszt in de serie Grote Solisten in de nu al uitverkochte Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw. De afgelopen week oogstte Kissin in Italië met hetzelfde programma zoveel succes dat hij zijn concert met negen 'encores' besloot.

Kissin: “Als baby van elf maanden zong ik de Fuga in E van Bach, die ik mijn tien jaar oudere zusje op de piano hoorde spelen. Zij zat op een school voor bijzonder getalenteerde kinderen, waar ze het heel moeilijk had. Daarom wilde mijn moeder, die zelf pianolerares is, liever niet dat ik ook pianist zou worden. Ze wilde me geen noten leren lezen, want ik moest net als mijn vader ingenieur worden. Maar ik was niet te stuiten. Zodra ik bij de pianotoetsen kon komen, speelde ik alles na. De Bach-fuga's die mijn zusje studeerde, en de Notenkrakersuite van Tsjaikovski die ik op de radio had gehoord. Toen ik op mijn zesde eindelijk op pianoles mocht, speelde ik de Derde ballade van Chopin uit mijn hoofd. Dat kwam door de Amerikaanse pianist Van Cliburn, van wie we veel platen hadden, en ik vond zijn Chopin het mooiste.'

Jevgeny Kissin werd leerling van Anna Pavlona Kantor, zelf een leerlinge van Alexander Goldenweiser, aan de Gnessin School voor uitzonderlijk begaafde kinderen in Moskou. Temidden van tientallen wonderkinderen viel Kissin op door zijn unieke muzikaliteit, zodat hij er een speciale behandeling kreeg.

“'Free attending', noemden ze dat,” zegt Kissin. “Het betekende dat ik niet alle klassikale lessen hoefde te volgen, zodat ik me helemaal aan de muziek kon wijden. Daar ben ik al mijn leraren nu nog extreem dankbaar voor, want de piano betekent alles voor me.”

Nadat Kissin in 1982 op zijn elfde zijn eerste solorecital in Moskou had gegeven, werd hij onmiddelijk uitgeroepen tot een van de meest spectaculaire pianotalenten van de twintigste eeuw. Wijselijk besloten zijn moeder en zijn lerares, die Kissin nog altijd op zijn concerttournees vergezellen, hem niet te laten verpesten. Terwijl het uitnodigingen regende mocht Kissin maar zelden optreden, net vaak genoeg om zich te kunnen ontladen.

“Ik weet zeker dat dat een wijze beslissing was, zo kon ik me rustig en op een natuurlijke manier ontwikkelen. Ik heb altijd een grote hekel gehad aan dingen die moeten. Aan teveel dwang was ik ten onder gegaan, nu kwam alles als vanzelf. Het is net zoals in het leger. Een goede commandant zegt tegen zijn soldaten: 'Doe zoals ik', en niet 'Doe wat ik zeg'.

“Eigenlijk heb ik een hele vrije jeugd gehad. Ik deed precies waar ik zin in had, ik hield nu eenmaal veel meer van muziekmaken dan van voetballen met andere kinderen. Natuurlijk mis je daardoor van alles, maar zo is het leven. Als kind was ik ontzettend nerveus en verlegen, maar ik heb het altijd heerlijk gevonden om voor publiek te spelen. In het begin deinsde ik wel terug voor al die lichten en gezichten in de zaal, maar zodra ik eenmaal achter de piano zat genoot ik alleen nog maar. Zelfs tijdens mijn debuut in Carnegie Hall, waarvoor ik zenuwachtiger was dan ooit tevoren en ooit erna. Ik heb altijd het gevoel dat het publiek helpt.”

Toen Kissin in 1987 tijdens de Berliner Festwochen in Europa debuteerde, was hij al wereldberoemd zonder dat hij ooit aan een concours had hoeven meedoen. Hij maakte concertreizen over de hele wereld, en werd in 1988 exclusief gecontracteerd door RCA/Victor, waarvoor hij inmiddels al zo'n twaalf cd's opnam.

Zowel zijn concerten als zijn cd's ontlokken de internationale muziekpers onophoudelijk enthousiaste kritieken. Kissin is vergeleken met klavierleeuwen als Horowitz, Richter en Rubinstein, en hij wordt gezien als de enige pianist die de grote Russisch-romantische traditie nieuw leven in kan blazen.

“Ik voel me een beetje romantisch als persoon, dus ik ben niet verbaasd als dat in mijn spel tot uiting komt. Ik weet zeker dat een persoon niet van de musicus gescheiden kan worden. In Rusland is er een spreekwoord over twee vogels, een grote en een kleintje. De mensen zeggen dat het beter is om een kleine vogel in je hand te vast te houden, dan de grote in de lucht te zien. Maar voor mij is het precies omgekeerd. Ik kies liever voor het betere dat je nog niet hebt, ik ben voor het nemen van risico's.

“In de muziek ben ik voortdurend op zoek naar alles achter de noten. Waartoe dat leidt, moeten de mensen na mijn dood maar bespreken. Mijn agenda is al voor twee jaar volgeboekt, maar toch blijf ik een dromer. Ook over andere dingen dan muziek. Ik hoop dat ik ooit nog eens een mensenleven red. Ik wil ook graag zoveel mogelijk baby's, van een vrouw die altijd slank en mooi zal blijven. En dan hoop ik dat die kinderen trouw en toegewijd zullen zijn, want daar draait alles om in het leven.”

    • Wenneke Savenije