Toekomst telescoop onzeker

De nazaten van een Chileense admiraal belemmeren de bouw van een grote Europese telescoop. De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), een organisatie van acht Europese landen (waaronder Nederland), heeft sinds 1964 een sterrenwacht op de berg La Silla in Chili, 600 km ten noorden van Santiago. Hier staan momenteel 15 telescopen. Op de nog eens 500 km noordelijker gelegen berg Paranal worden voorbereidingen getroffen voor de bouw van een reuzetelescoop met een effectieve spiegeldiameter van 16 meter: de Very Large Telescope (VLT).

De Chileense overheid had het Paranal-gebied, 725 vierkante kilometer, in november 1988 aan de ESO geschonken.

Niet bekend

De ESO was in 1992 op Paranal aan het voorbereidende grondwerk begonnen. De invloedrijke Latorre-familie spande echter een proces aan tegen de Chileense staat en de ESO, waarin zij eiste dat het land zou worden teruggegeven en de schade zou worden vergoed. Zij eist een bedrag van 60 miljoen DM. De ESO vindt echter dat zij buiten dit probleem staat, omdat zij het terrein heeft verworven binnen het kader van de overeenkomsten tussen de Chileense staat en ESO. Zij kan daarom geen partij zijn in een zaak tussen de staat en zijn burgers.

De rechter van Tatal, een stadje dicht bij Paranal, beval op 23 maart dat het werk op de berg moest worden stopgezet. Op 15 april werd het verbod echter weer ingetrokken. Een tweede eis tot stopzetting, ingediend bij het hof van Antofagasta, werd verworpen. En op 20 april verwierp het Chileense Hooggerechtshof de eis van de familie om een onafhankelijke rechter naar Tatal en Antofagasta te sturen.

Volgens de ESO ziet het er nu naar uit dat het Chileense hof de status en rechtspositie van de ESO zal accepteren. Zij hoopt dat het probleem van de eigendomsrechten 'intern' kan worden opgelost. Zou dat niet gebeuren, dan zou de ESO kunnen overwegen om haar VLT elders te gaan bouwen. “De directeur-generaal heeft al een werkgroep ingesteld die dat moet bestuderen”, aldus Ed van den Heuvel, de astronoom die voor Nederland zitting heeft in de ESO-Raad. “Chili hecht er echter sterk aan om mee te draaien in de internationale wereld en wil de ESO-vestiging graag behouden.”

Het is nu voor de tweede keer dat de ESO met een dergelijk probleem wordt geconfronteerd. Toen zij in de jaren zestig het terrein rond La Silla had gekocht, doken er opeens tientallen mensen op die mijn-claims in het gebied bleken te hebben. De eigenaar van een stuk land in Chili is namelijk niet automatisch eigenaar van de delfstoffen die er in de grond zitten: anderen kunnen het recht opeisen die grond te ontginnen. Ook daarvan was de ESO toen niet op de hoogte. Al deze claims heeft ESO moeten opkopen: een bedrag dat enkele malen hoger was dan de totale (overigens geringe) prijs van de grond zelf.

    • George Beekman