'Markt wint van de polls'

AMSTERDAM, 30 APRIL. PvdA en CDA worden met 22,2 procent van de stemmen of 33 zetels na de Tweede Kamer-verkiezingen dinsdag aanstaande precies even groot. Dat is althans de mening van de markt in politieke aandelen. De VVD eindigt op de derde plaats, met een winst van 5 zetels, terwijl D'66 met een winst van 13 zetels de vierde partij van Nederland blijft.

Wat de prognoses van NIPO en Interview ook beweren: dit wordt de uitslag - mits de overtuiging stand houdt dat het marktmechanisme betere voorspellingen doet dan enquêtes; dat mensen die voorspellingen doen met hun eigen geld dichter bij de waarheid komen dan mensen die vrijblijvend vragen beantwoorden.

Het geloof in de voorspellende kracht van vraag en aanbod wordt getest op de markt voor politieke aandelen, PAM94, een initiatief van de Universiteit van Amsterdam, het Instituut voor Publiek en Politiek, Nova en ANP. Op de beurs, die sinds twaalf weken open is en pas sluit na de verkiezingen voor het Europees Parlement, gaat inmiddels ruim 56.000 gulden om. Per dag verhandelen bijna 500 handelaren op een elektronische netwerk gemiddeld 10.000 aandelen in politieke partijen.

In een kantoor van de universiteit in de Amsterdamse binnenstad houden twee marketmanagers het computer-netwerk in de gaten. Op een scherm staat het fondsenbord: biedprijzen, vraagprijzen en een actuele koers per politieke partij. “Daar gaat iemand onderuit met CDA”, wijst Arthur Schram, hoofddocent economie en mede-verantwoordelijk voor de politieke beurs. Iemand koopt CDA op 23, om vervolgens te constateren dat de koers naar 22 daalt.

In de afgelopen dagen was de stemming op de beurs lauw: de noteringen kwamen nauwelijks van hun plaats. De tv-debatten van RTL brachten weinig nieuws aan het licht: de koers veranderde er niet door. De omstreden uitlatingen van minister Hirsch Ballin over abortus hebben zich vertaald in kortstondige verschuivingen en volgens de markt dus geen blijvende schade aangericht voor het CDA.

Op de beurs, die 24-uur per dag is geopend plaatsen handelaren via een computer - iedereen met een pc en een modem kan meedoen - opdrachten om aandelen van een politieke partij te kopen of te verkopen tegen een bepaalde prijs. De prijs van een aandeel is gelijk aan het percentage stemmen uitgedrukt in centen. Als het aandeel-CDA 20 cent kost, dan is de markt van mening dat het CDA 20 procent van de kiezers aan zich weet te binden.

Er zijn op de markt twee mogelijkheden om winst te maken. Aandelen kunnen tegen een hogere prijs verkocht worden dan ze gekocht zijn en aandelen kunnen lager gekocht worden dan de waarde na de verkiezingen. Als de uitslag eenmaal bekend is, keert de beurs uit. Vijfhonderd aandelen gekocht tegen 20 cent leveren na de verkiezingen een winst van 30 gulden op als de betreffende partij eindigt op 26 procent van de stemmen (Vijfhonderd stuks maal een winst van zes cent). Een individuele handelaar kan voor maximaal duizend gulden beleggen.

Amsterdam heeft het idee overgenomen van de University of Iowa, die tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 1988 en 1992 met vergelijkbare beurshandel verbluffend exacte voorspellingen kon doen over de strijd om het Witte Huis. De beurs gaf Clinton 43,2 procent van de stemmen: de Democraat haalde 43,3 procent. Toonaangevend opinie-onderzoek zat er verder naast.

“Opinie-onderzoek heeft nu eenmaal nadelen die niet aan het marktmechanisme kleven”, zegt Frans van Winden, als hoogleraar economie aan het project verbonden. Onderzoek vraagt mensen vrijblijvend een keuze kenbaar te maken als ze op dat moment naar de stembus zouden moeten. De markt, daarentegen, polst geen persoonlijke voorkeuren, maar laat mensen met eigen geld inzetten op wat zij denken hetgeen straks de uitslag zal zijn. “Handelaren zijn financieel gemotiveerd om serieuze beslissingen te nemen.” En de markt zou daarom betrouwbaarder moeten zijn.

De markt heeft nog een voordeel: ze reageert snel en permanent op alle informatie die voor de uitkomst van de verkiezingen van belang kan zijn. Schram haalt er charts bij, grafieken die het koersverloop laten zien. Meteen na het aftreden van CDA-partijvoorzitter Van Velzen ging de koers met 1 procent omlaag. De opiniepeilers, gehandicapt door één meting per week, meldden het Van Velzen-effect pas veel later. De uitlatingen van VVD-leider Bolkestein over de regionale opvang van asielzoekers vertaalde zich vrijwel onmiddellijk in stemmenwinst voor de VVD (0,75 procent) ten kost van CD.

De opinie-onderzoekers hebben bij de lancering van de beurs hun twijfel uitgesproken over de accuratesse van de markt. De markt heeft uiteraard geen representatieve steekproef als uitgangspunt. Slechts met kennis van en toegang tot computers is deelname aan de handel mogelijk. Volgens van Winden is een representatieve steekproef helemaal niet nodig. Als er maar voldoende handel is en er genoeg marginal traders zijn, handelaren die écht uit zijn op geld en hun persoonlijke politieke voorkeur uitvlakken.

    • Michel Kerres