'Ik ben trots dat we met zo'n moeilijke speelstijl kampioen worden'

Het kampioenschap kan Ajax niet meer ontgaan. De eerste landstitel onder trainer LOUIS VAN GAAL. Een analyse over vormverlies en de voor- en nadelen van een succesvol systeem.

Het kampioenschap van Ajax is voor menigeen vanzelfsprekend. Vind je dat vervelend?

Ja, want dat is niet terecht. Omdat zowel PSV als Feyenoord naar hetzelfde doel streeft. Begrotingtechnisch staan wij niet op de eerste plaats. De afgelopen drie jaar zijn er bovendien veel spelers verkocht, omdat wij door het succes en de speelstijl in de belangstelling staan van heel Europa. Daar komt nog bij dat het heel moeilijk is voor de vertrokken spelers nieuwe spelers aan te kopen, wegens de moeilijke speelstijl die we hanteren. Want er worden hoge eisen gesteld aan het technische en taktische vermogen van een speler. Dus is het heel moeilijk op dat hoge niveau te blijven.

Toch was, in tegenstelling tot vorige jaren, de verwachting dat Ajax dit seizoen ondanks de uittocht van spelers wel kampioen zou worden.

Dat is de uitstraling van Ajax, denk ik. Maar ik kan me nog verhalen in gerenommeerde week- en dagbladen herinneren, in juli, dat Ajax een eenvoudige middenmoter was geworden. Nu wordt het vanzelfsprekend gevonden dat Ajax kampioen wordt. Omdat men al een heel seizoen ziet dat Ajax de beste is. We zijn al voor de winterstop aan de leiding gekomen. En daar niet meer vandaan geweest. De afgelopen jaren veranderde dat nog wel eens.

Voel je dit als een erkenning?

Waar ik het meest trots op ben, is dat we met zo'n moeilijke speelstijl kampioen kunnen worden. Dat we in een lange reeks van wedstrijden deze stijl kunnen opbrengen. Want het stelt nogal hoge eisen aan de spelers. Als je zo ver van je doel af voetbalt, dan moet je zeer scherp zijn in de discipline en in het collectief. Dat kost enorm veel energie, niet zozeer in kracht als wel in de geest. Om steeds maar weer voor die ander te leren denken. Want er kan een moment komen dat je aan jezelf gaat twijfelen, zoals in voorgaande jaren. Dat is nu minder geweest. Dat is de verdienste.

In de komende periode zullen er weer spelers weggaan.

Er gaan niet zo veel basisspelers weg. Het zijn spelers die het net niet meer kunnen opbrengen om als twaalfde of dertiende man te fungeren. Alleen Pettersson is een basisspeler die vertrekt. Maar voor hem dienen zich al vervangers aan: Seedorf, Oulida, Kanu en de doorstroming uit het tweede.

Hoe kun je die wisselspelers gemotiveerd houden?

Dat ligt aan de persoon. Kreek is nu twee jaar twaalfde man en ziet geen perspectief meer. Hij wil weg. En ik denk dat hij daar gelijk in heeft. Dat kun je niet lang opbrengen. Zeker niet na een seizoen, twee jaar geleden, waarin hij zeer goed was en net niet het Nederlands elftal haalde door een blessure. Ik zal hem niet tegenwerken.

Veel voetballers willen bij Ajax spelen. Door de grote concurrentie houdt dat dus voor velen een teleurstelling in.

Op het moment dat ze hier komen spelen of in de A-selectie komen, vertel ik ze dat dat risico erin zit. In de topsport leven we op een pyramide. Degene die eraf valt, is het slachtoffer. Het hangt af van de persoon hoe lang hij daar tegen bestand is. Ik zou graag met elf spelers de competitie ingaan. Dan hoef ik niemand teleur te stellen. Alle twintig spelers werken er even hard aan. Ik moet wel elke week iemand teleurstellen. Maar ik heb er wel twintig nodig als je zo speelt als Ajax en zo veel moet spelen.

Het moet een dilemma zijn. Je verkleinde twee jaar geleden de selectie naar achttien spelers om niet te veel spelers teleur te stellen. En vervolgens kom je halverwege de competitie door blessures spelers tekort.

Dat is ook een dilemma. Als mens heb je te maken met een emotionele binding met spelers, als trainer niet. Maar je blijft mens, dus is het elke keer weer vervelend een keus te maken. Het is zó vervelend dat ik daarom zei dat de selectie kleiner moest worden. Maar de praktijk bewijst dat het niet kan. Ik heb het gered met die achttien, maar ik heb nooit 't gevoel gehad dat ik vrij van zorgen was. Daarom hebben we nu weer twintig man.

Een sterk bezette reservebank is goed voor de concurrentie.

Daar ben ik het niet mee eens. Er zullen altijd spelers zijn die er moeite mee hebben al het gehijg van een ander in de nek te voelen. Bij de een heb je het wel nodig, bij de ander niet. Het mag niet zo zijn dat je iemand nodig hebt om scherp te blijven. Dat moet uit jezelf komen.

Misschien ligt daar de oorzaak als Ajax zijn beste vorm verliest. De vanzelfsprekendheid voor sommigen dat ze spelen en winnen, verslapping dus.

Dat is nooit te bewijzen, maar de terugval in maart was een combinatie van factoren. Ten eerste doordat je in een periode driekwart van de voorhoede, Litmanen, George en De Boer, kwijt bent. En die zijn toch goed voor veertig doelpunten van de tachtig. Als je bij Barcelona Stoitsjkov, Romario en Laudrup weghaalt, blijft er ook weinig over. Dat viel samen met een vormcrisis bij een aantal basisspelers.

Gaan sommige spelers dan denken dat ze minder zijn zonder die drie belangrijke spitsen?

Dat heeft er wel mee te maken. Omdat ze zien dat bepaalde automatismen wegvallen. Dan gaan ze met zichzelf bezig zijn, omdat ze de bal niet meer kwijt kunnen zoals ze dat gewend zijn. Dan gaan ze langer met de bal lopen om andere afspeelmogelijkheden te zoeken. Dat kan goed gaan als je er één moet wisselen, maar niet als je er drie moet wisselen.

Hoe komt het dat spelers uit vorm zijn?

Dat heeft ook te maken met spanning en met ontspanning die er even niet is. Je balanceert op een koord, heb ik weleens gezegd.

Is dat te voorkomen?

Als het goed gaat moeten we uitkijken dat het niet heel slecht gaat. Als het goed gaat, gaan spelers andere dingen doen dan ze moeten doen. Dus moet je ervoor zorgen dat je met z'n allen elkaar onder spanning houdt. Vóór PSV speelden we de beste wedstrijd, tegen RKC. En tegen PSV was het opeens over. Misschien omdat we ineens te gemakkelijk dachten over allerlei zaken. En natuurlijk ook omdat PSV zich juist tegen Ajax wilde oprichten. We liepen met ons hoofd in de wolken en dat viel later samen met blessures, afwezigheid en overbelasting van respectievelijk Litmanen, George en Ronald de Boer.

Is dat niet het risico van een automatisme?

Niet als er één speler wegvalt, wel als er drie wegvallen, van wie er een topscorer is en een ander de meeste assists heeft.

Waarom valt Ajax dan meteen zo diep?

Dat heeft te maken met de speelstijl. Wij hebben de moeilijkste speelstijl. Wij spelen op de helft van de tegenstander, met veertig meter ruimte achter ons. Als wij te laat zijn, zowel bij balbezit als bij balverlies, krijgen we dat veel meer om de oren dan een ploeg die vanuit de verdediging speelt. Als je verdedigend speelt zoals wij woensdag tegen Roda, dan mag je fouten maken, omdat we in een kleine ruimte verdedigden. Want dan staat er altijd iemand klaar die die fout kan corrigeren. Waarom heb ik dat gedaan? Omdat ik voor zekerheid koos en wist dat Overmars en George met hun snelheid voor gevaar konden zorgen. Ze hebben het alleen niet goed afgemaakt.

In Parma was het verschil in atletisch vermogen en kracht tussen Parma en Ajax schrikbarend groot. Hoe verklaar je dat verschil in kwaliteit?

Omdat je toen te maken had met een heel goed draaiend Parma en een heel slecht Ajax. Op dat soort momenten wordt het verschil duidelijk tussen een ploeg in vorm en een ploeg die niet in vorm is. Terwijl Ajax toch een hele atletische, snelle ploeg is.

Maar zoveel invloed heeft vorm toch niet op kwaliteitsverschil?

Maar Ajax hanteert wel een andere speelstijl. Parma speelt anders, vanuit de verdediging, zoals wij tegen Roda speelden.

Is het dan niet gemakkelijker voor het systeem van Parma te kiezen?

Dat is veel makkelijker. Maar dan zou je je hele selectiebeleid op z'n kop moeten zetten. Dan zou je ook fysiek sterke verdedigers moeten selecteren. En wij proberen juist voetballende verdedigers te selecteren, die de opbouw kunnen verzorgen op de helft van de tegenstander door middel van een hoge balcirculatie. Dat vereist van een verdediger een hoog taktisch en technisch niveau. En het publiek wil dat zien. Wij zijn zo populair omdat we altijd aantrekkelijk voetballen.

Bij Parma spelen prachtige individualisten als Zola en Asprilla die je bij Ajax niet ziet. Opportunisten die iets extra's geven. Dat is toch prachtig?

Ik vind Asprilla niet zo'n geweldige voetballer. Ik denk dat je bij Ajax meer ziet. Die momenten zijn wel prachtig. Maar dat is ook logisch. Parma speelt met vijf spelers tegen het eigen strafschopgebied aan. Dan kunnen ze ook spelers in de voorhoede hebben die meer individualistisch ingesteld zijn. Die hebben ze alleen in de spits, Zola en Asprilla. Brolin is een omgeturnde spits die in dienst van de ploeg speelt. Hetzelfde geldt voor Crippa en Pin. Ze spelen helemaal in dienst van die twee. Ajax zou het ook kunnen, met George en Overmars. Maar dan moeten we altijd zo spelen als tegen Roda. En dat wil het publiek niet. We hanteren de moeilijkste speelstijl, met veel risico en voorlopig hebben we de laatste jaren wel drie prijzen gehaald. En het publiek stroomt toe.

Bij Ajax heb je ook individualistische spelers, zoals Petersen, maar die valt door de mand.

Dat is geen goed voorbeeld. Petersen kan alles. Ook in dienst van de ploeg spelen. Hij blokkeert, maar dat heeft niets met het technisch-tactische te maken. Hij wil ook in het systeem voetballen. Het heeft met druk van buiten te maken. Hij wil meer. Ik zie het wel in hem zitten. Dat is wat anders. Wij kopen spelers die in dienst van het elftal willen spelen, niet spelers die voor zichzelf willen voetballen. Dat is niet alleen mijn visie. Dat willen de spelers ook. Daar confronteer ik ze ook mee. Hoe willen we voetballen? Willen we terug? Dan moet ik andere type voetballers. En we willen toch allemaal aantrekkelijk, aanvallend voetbal. Dan moeten we nu heel blij zijn.

Maar wat meer opportunistische aanvallers zou leuker zijn.

Ik vind dat Ajax opportunische voetballers heeft.

Maar ze spelen zo weinig opportunistisch.

Ja, dat is de visie. Niet van Van Gaal, dat denkt iedereen maar. Die spelers denken daar precies zo over. Als die spelers niet zo denken als ik, dan doen ze het niet. Het zijn allemaal volwassen mensen. Als er spelers zijn die er niet in geloven, dan word je geen kampioen, dan kun je niet zo spelen zoals wij spelen. Natuurlijk moeten ze hier dingen doen die ze liever niet willen doen. Die ze bij een andere club anders mochten doen. Maar dan spelen ze wel drie niveaus lager. Als je het niet met je hart doet, dan werk je er ook niet op de training aan. Ik zoek geen spelers die niet nadenken over de speelwijze, over voetbal. En dat moet. Niet omdat ik het zo graag wil, maar omdat de speelstijl het eist. Toen we uit vorm waren, dachten spelers niet meer mee met de ander. Toen dachten ze alleen aan zichzelf, want ze wilden zelf weer in vorm raken. En dan denk je alleen maar aan je eigen taak. Daarom gingen we steeds slechter voetballen.

Jij staat te boek als een perfectionist. Wat kan er nog beter bij Ajax?

Ach, ik vind het meestal maar bla bla. Alles kan beter. De manier waarop wij met elkaar omgaan, ik hoop dat dat op hetzelfde niveau blijft. We hebben er naar gestreefd constanter te presteren. En dat is gelukt. Alleen niet in die belangrijke maand. Daar hebben we van geleerd. Ik zou van iedere speler iets kunnen noemen dat verbeterd kan worden, waardoor het grote geheel weer beter wordt. Dat speel ik niet via de media.

Je zult weer opengevallen plaatsen moeten invullen.

Ja, maar ik ga geen spelers kopen voordat ik zeker weet wie er weg gaan. Kreek en Menzo hebben te kennen gegeven dat ze wegwillen. Maar ze zijn nog niet weg. Dus kan ik weinig doen.

Is het noodzakelijk te kopen, met zo'n goede jeugdopleiding?

Door de uitverkoop in de laatste drie jaar hebben we niet voor iedere positie twee spelers. Het doel wat directeur jeugopleiding Adriaanse zich heeft gesteld, is anderhalve speler per jaar. En dan moet je net die speler hebben voor die positie die openvalt. Bovendien heb je het probleem dat je voor bepaalde posities een dubbele bezetting nodig hebt. Dan krijg je het Kreek-effect. Oulida bijvoorbeeld is er klaar voor. Maar hij heeft wel te maken met Davids, zijn grote concurrent.

Spelers kopen die niet opgegroeid zijn in het Ajax-systeem, is een groot risico.

Dat houd ik ook spelers voor als ze bij Ajax willen komen voetballen. Ze moeten weten dat het moeilijk zal zijn een plaats te veroveren. Het is moeilijk spelers te selecteren in den vreemde. Ik heb ze liever hier een paar weken op proef. Zoals met Litmanen en George. Herkennen van kwaliteit is de grootste gave.

Waarom was er zo weinig blijdschap woensdag na de overwinning op Roda. Ajax was toch al kampioen ?

Dat komt omdat wij met z'n allen op een mooie manier kampioen willen worden. We hoopten dat Feyenoord zou winnen. Dan konden wij hier in Amsterdam echt kampioen worden met een hele mooie wedstrijd. Voor eigen publiek. Natuurlijk weten we dat we kampioen zijn. Maar het gaat er ook om hoe je kampioen wordt. In de stijl van hoe we het hele seizoen hebben gespeeld. Dat past bij een kampioenschap van Ajax. Veertigduizend toeschouwers in een kampioenswedstrijd, dat is nog nooit bij Ajax gebeurd.

    • Guus van Holland