Z-Afrika: verkiezingen in ex-thuislanden verlengd

JOHANNESBURG, 29 APRIL. Miljoenen kiezers in de voormalige zwarte 'thuislanden' hebben vandaag een extra kans gekregen om hun stem uit te brengen in de eerste algemene verkiezingen in Zuid-Afrika.

President De Klerk besloot gisteren op aanraden van de Onafhankelijke Verkiezingscommissie (OVC) en de meeste politieke partijen de verkiezingen met één dag te verlengen in Transkei, Ciskei, Venda, Lebowa, Gazankulu en KwaZulu. In de rest van het land zijn de stembureaus gisteravond na een rustig verlopen laatste stemdag gesloten.

In deze afgelegen gebieden hebben zich de afgelopen drie dagen veel organisatorische en logistieke problemen voorgedaan. Stembureaus bleven gesloten bij gebrek aan stembiljetten, inkt, meubilair en stembussen. Volgens de OVC kwam het stemmen in de meeste van deze gebieden vanmorgen goed op gang. Alleen op het platteland van KwaZulu/Natal had het Zuidafrikaanse leger moeite de stembiljetten per helikopter te verspreiden wegens het slechte weer.

De voorzitter van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), Nelson Mandela, zwakte vanmorgen zijn beschuldiging van “sabotage op grote schaal” van stempapieren in vooral zwarte woongebieden af. Mandela, naar algemeen wordt verwacht de nieuwe president van Zuid-Afrika, zei in een vraaggesprek op televisie te geloven dat het ondanks alle problemen mogelijk zal zijn om de verkiezingen na afloop “vrij en eerlijk” te verklaren. “De wil is er om alle problemen aan te pakken en dat gebeurt op dit moment. Het is belangrijker ons daarop te richten dan op alle fouten”, aldus Mandela.

Zowel Mandela als Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi riep gisteren op tot verlenging van de verkiezingen met één dag. Buthelezi maakte een tocht langs verscheidene niet-werkende bureaus in KwaZulu, het thuisland dat hij heeft geregeerd. Hij sprak van “een chaos”. “Als dit het begin van het nieuwe Zuid-Afrika moet zijn, dan is het een rampspoedig begin”, aldus Buthelezi, die verklaarde dat hij zich niet wenst terug te trekken uit het verkiezingsproces.

Door de extra stemdag kan de telling pas op zaterdagmorgen beginnen. De eerste resultaten kunnen mogelijk vanaf zaterdagmiddag bekend worden. De officieuze einduitslag zal naar verwachting pas zondagavond of maandag worden vastgesteld. Daarna moet de OVC, mede op advies van de internationale waarnemers, besluiten of de verkiezingen “substantieel vrij en eerlijk” zijn verlopen.

Verscheidene partijen kwamen gisteren met beschuldigingen van onregelmatigheden en fraude. Het ANC diende een klacht in bij de OVC over vermeende frauduleuze handelingen van Inkatha-aanhangers bij stembureaus in Natal. Zo zouden Inkatha-aanhangers kiezers en OVC-medewerkers bij stembureaus intimideren en zou de politie van KwaZulu stembussen hebben ontvreemd. Inkatha ontkende alle beschuldigen en zei bewijzen te hebben dat het ANC en andere partijen een deel van de miljoenen “verdwenen” stembiljetten in hun bezit hebben.

President De Klerk verklaarde dat zijn partij geklaagd heeft bij de OVC over de partijdigheid van OVC-medewerkers in de stembureaus. In het zwarte woongebied Kathlehong zou de leiding van een stembureau volgens de Nationale Partij de kiezers hebben aangespoord om op het ANC te stemmen. Het rechtse Vrijheidsfront verklaarde te geloven dat de verkiezingen slechts in twintig procent van de stembureaus eerlijk waren verlopen en betwijfelde of het de uitslag kan aanvaarden.

De Zuidafrikaanse politie ging intussen verder met haar campagne tegen ultra-rechtse blanke groeperingen. Vijftien districten in West-Transvaal, de thuisbasis van extreem-rechtse groepen, werden gisteren tot “onrustgebied” verklaard. Het is verboden in deze gebieden militaire en para-militaire opleiding te geven of te ondergaan. Volgens berichten in de afgelopen weken zouden extreem-rechtse groepen vanuit dit gebied een opstand willen beginnen. Het Afrikaner dagblad Beeld meldde vandaag dat de politie opnieuw grote aantallen wapens en explosieven in beslag genomen bij rechtse wapenopslagplaatsen in Brits en Pretoria.

De leider van de neo-nazistische Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB), Eugène Terre'blanche, dreigde gisteren opnieuw met een “oorlog” tegen de nieuwe regering. Zijn aanhangers mishandelden tijdens de bijeenkomst nabij Rustenburg, waar Terre'Blanche sprak en waarvoor de pers was uitgenodigd, de zwarte Amerikaanse journalist Michael Allen en de free-lance fotografe Sylvia Moresche, die ook voor NRC Handelsblad werkt. ANC-voorzitter Mandela zei zich geen zorgen te maken over de dreiging van de AWB. “Het is een geïsoleerde kleine organisatie, zelfs onder Afrikaners. Ik denk niet dat de AWB in staat is iets te beginnen”.