Turbulent einde

ALS DE LAATSTE vergadering van de ministerraad in niet-demissionaire staat als de laatste echte mag worden beschouwd, hebben de ministers van het kabinet-Lubbers/Kok gisteren op onorthodoxe wijze van elkaar afscheid genomen. Als er aanstaande dinsdag geen verkiezingen waren geweest, zouden de gebeurtenissen van gisteren ongetwijfeld het einde van het kabinet hebben ingeluid. De ene minister die publiekelijk zijn collega afvalt en dan weer in het openbaar door de minister-president wordt gecorrigeerd - het kon allemaal niet op. Maar het zijn dan ook juist de aanstaande verkiezingen die voor de hoogoplopende spanning hebben gezorgd.

Concrete aanleiding voor de botsing van gisteren waren de hoogst ongelukkige woorden van CDA-minister Hirsch Ballin van vorige week op een verkiezingsbijeenkomst van zijn partij in Breda. De relatie die hij legde tussen ouders die zich moeten excuseren voor het hebben van een mongooltje en het ontbreken van het CDA in de regering was ongepast. Het verweer van de minister dat hij verkeerd is geïnterpreteerd, is niet echt sterk. Het verhaal van Hirsch Ballin stond op papier en de suggestie die eruit naar voren komt, is evident. “Er mag nooit een sfeer groeien waarin ouders met een mongooltje als kind zich als het ware moeten excuseren dat ze het niet weg hebben laten maken”, zei hij in zijn toespraak, om daarna te stellen dat het zwakke en kwetsbare leven moest worden beschermd. Daarom, zo zei hij, verlangt het CDA onder andere godsdienstige en levensbeschouwelijke zorg in het ziekenhuis. “Die partijen die dit willen wegdrukken als een privézaak marcheren op de weg van vervlakking die ons al zoveel onheil heeft gebracht”, aldus Hirsch Ballin, die ten slotte concludeerde dat er “zo heel wat redenen zijn om de stem van de christen-democratie ook in de komende jaren krachtig te laten klinken”.

Dat politici als Bolkestein en Van Mierlo en later ook Kok en Van Thijn die toespraak hebben opgevat zoals zij hebben gedaan, is dan ook niet vreemd. Vreemd is wel dat Hirsch Ballin zo lang heeft gewacht met het aanbieden van zijn excuses. De eerste ophef dateert immers al van eind vorige week. Als er sprake is van een misverstand, zoals Hirsch Ballin beweert, had hij dat misverstand beter direct kunnen wegnemen.

HET HEEFT AL met al geleid tot een bittere toon in de laatste fase van de campagne. Een toon die gevolgen kan hebben voor de situatie na drie mei. Want plotseling klonken er ook weer de veto's tegen personen, of in elk geval woorden die dicht in de buurt van een veto komen. D66-leider Van Mierlo die het niet in de rede vindt liggen dat minister Hirsch Ballin terugkeert op Justitie werpt op die manier wel een blokkade voor de kabinetsformatie op. Hetzelfde doet minister Van Thijn als hij het heel moeilijk vindt met zijn collega van justitie in één kabinet te gaan zitten. Waar dat toe kan leiden hebben kabinetsformaties in het verleden bewezen.

Ervaren politici lijken de afgelopen dagen de controle over zichzelf te hebben verloren. Het is illustratief voor de spanning waarmee men naar de avond van 3 mei uitkijkt.