Russen sluiten 'verdrag tegen geweld'

MOSKOU, 29 APRIL. Was het “één van de belangrijkste gebeurtenissen in de geschiedenis van Rusland”, zoals de woordvoerder van president Jeltsin zei, of “niet serieus te nemen gepraat over een kinderlijk akkoord”, zoals de leider van de conservatieve Agrarische Partij vond? Ook de ondertekenaars zelf verschilden van mening over de betekenis van het 'memorandum voor sociale overeenstemming', dat gisteren in het Kremlin plechtig werd aanvaard.

Jeltsin heeft maanden gewerkt aan dit 'vredesakkoord', dat moet voorkomen dat politieke onenigheid ooit nog zo uit de hand loopt als in de herfst van vorig jaar, toen bij gevechten op straat en de bestorming van het Witte Huis volgens officiële cijfers 147 mensen omkwamen. De ondertekenaars beloven zich te onthouden van destabiliserende handelingen als het oproepen tot gewelddadige demonstraties, vervroegde verkiezingen of tot wijziging van de grondwet. Het document bevat geen sancties om naleving van die beloften af te dwingen.

“Tachtig jaar geleden werd ons land in een burgeroorlog gestort. De vloek van die oorlog hangt nog steeds over Rusland. We moeten breken met de bloedige keten van zulke gebeurtenissen”, zei Jeltsin gisteren tijdens de plechtigheid in de statige Sint Joris zaal. “Met de ondertekening van dit verdrag bevestigen we dat uitsluitend vreedzame grondwettelijke methoden zijn toegestaan in de Russische politiek.”

De belangrijkste oppositieleiders lieten zich minder plechtig over het akkoord uit. “Ik kom eens een kijkje nemen. Als Jeltsin naar me lacht, zal ik tekenen”, zei de ultrananationalistische Vladimir Zjirinovski bij aankomst in het Kremlin. Hij had voor president Jeltsin en premier Tsjernomyrdin twee flessen drank meegebracht, met het etiket 'Zjirinovski-Vodka'. Het betreft een speciale 'zuivere Russische' vodka die de Kristal-fabriek heeft geproduceerd naar aanleiding van Zjirinovski's verjaardag, afgelopen maandag. “Als ik teken zullen ze drinken van vreugde, anders uit verdriet”, zei Zjirinovski. Uiteindelijk tekende hij.

De leider van de Communistische Partij, Gennadi Zjoeganov, deed het memorandum af als “een verdrag van bureaucraten”. Hij bezocht wel het banket dat ter gelegenheid van de ondertekening werd aangericht, maar tekende zelf niet. De hervormingsgezinde econoom Grigori Javlinksi, de Agrarische Partij en voormalig vice-president Aleksandr Roetskoj, hadden het memorandum al eerder op verschillende manieren veroordeeld en bleven gisteren weg. Roetskoj heeft zich inmiddels bereid verklaard de oppositie van 'niet-ondertekenaars' te leiden, maar op die aanbieding is vooralsnog lauw gereageerd.

Onder de 245 ondertekenaars waren behalve politieke partijen ook maatschappelijke organisaties, zoals de Vereniging van privé-detectives en de Unie van vrouwen in de Russische marine. Ook de Russisch-orthodoxe kerk onderschreef het vredespakt. “Moge God ons helpen bij deze heilige onderneming”, zei patriarch Aleksej de Tweede.

De eerste test voor het akkoord komt op 1 mei, de dag van de arbeid en dit jaar ook orthodox pasen. Behalve religeuze processies en feestelijke optochten staan er ook politieke demonstraties op de agenda. Vorig jaar ontaardden die demonstraties in bloedige rellen, waarbij een dode viel.

    • Hans Nijenhuis