Maanmannetjes en lichtbeelden in het Artis-planetarium; Wie het eerst op de maan is

'Licht op de maan' wordt tot april 1995 dagelijks vertoond. Inlichtingen 020-5233452. Informatie maanreis Thomas Cook: 00 44 71 502037

Armstrong mag dan wel als eerste mens voet op de maan hebben gezet, enig fotografisch bewijsmateriaal bestaat daar niet van. Door een foutje in de regie had NASA de camera op Armstrongs pak gemonteerd, en het was dus Armstrong die Aldrin kiekte toen die als tweede mens de maan op stapte.

De voorstelling 'Licht op de maan' in het Artis-planetarium in Amsterdam laat zien hoe de mens in de loop der tijden over de maan heeft gedacht. Hoogtepunt van de voorstelling is de landing op de maan, nu vijfentwintig jaar geleden.

Als reactie op het succes van Joeri Gagarins ruimtevlucht in 1961 voorspelde J.F. Kennedy dat de Amerikanen vóór het einde van het decennium de eerste mens op de maan zouden hebben. Dat klonk overmoedig. De Russen waren dankzij hun Spoetniks al veel te weten gekomen over de maan, en dat was niet zomaar even in te halen. Vijfentwintig miljard dollars pompten de Amerikanen in hun Apollo-project. “Als je er achteraf naar kijkt was het een crash-programma”, zegt Piet Smolders, hoofd van het Planetarium. “De eerste proefraketten hingen bij wijze van spreken met ijzerdraad aan elkaar”. Dat het de Amerikanen in zo'n korte tijd tóch gelukt is, noemt Smolders een wonder. “Hèt grote probleem voor de Amerikanen had te maken met de enorme schaalvergroting die voor een bemande landing op de maan noodzakelijk was. Dat je astronauten niet als een kanonskogel kunt afvuren wisten ze al in de tijd van Jules Verne en Baron von Münchhausen. Maar hoe laat je zo'n kolos langzaam opstijgen zonder dat die kantelt? En hoe moet je zo'n log gevaarte tot op de millimeter nauwkeurig besturen?”

Werner von Braun wist daar wel een antwoord op. Hij had in de Tweede Wereldoorlog geëxperimenteerd met geleide wapens, waarmee in het laatste oorlogsjaar London gebombardeerd werd. Na de oorlog was hij door de Amerikanen uit Duitsland weggeplukt en meegevoerd naar een onderzoekscentrum in Alabama. Het zat de Amerikanen niet lekker dat ze het niet zonder de hulp van deze eens zo fanatieke nazi konden stellen. De CIA moest er zelfs aan te pas komen om Von Brauns dossier te vervalsen. 'Ardent Nazi' werd stiekem veranderd in 'not ardent Nazi'. Von Braun zelf bespeelde intussen handig de anti-communistische sentimenten door rond te bazuinen dat de Amerikanen haast moesten maken, anders zouden ze op de maan eerst de Russische douane moeten passeren. In sneltreinvaart ontwierp de Duitser de Saturnus V, een drietrapsraket zo hoog als de Utrechtse Dom. Volgens Smolders was het eigenlijk niets méér dan een hele grote V2-bom.

Met anderhalf miljoen liter brandstof aan boord werden Armstrong, Aldrin en Collins op 16 juli 1969 in hun Apollo 11 gelanceerd. Het aardoppervlak schudde in een omtrek van 10 kilometer. De motoren verbruikten vijftienduizend liter kerosine en vloeibare zuurstof per seconde. De deskundige die de landing op de Nederlandse televisie van commentaar moest voorzien haakte plotseling af. Paniek in Hilversum. Totaal onvoorbereid werd sportverslaggever Henk Terlingen er aan zijn haren bijgesleept omdat hij als enige bij de NOS verstand had van live-verslaggeving. Van ruimtevaart wist hij niets. Tijdens de opening van de voorstelling in het Planetarium vraagt hij zich nog steeds af hoe de drie Amerikanen het aangedurfd hebben: “De software van de boordcomputer die de raket moest besturen had nog niet de helft van de capaciteit van het allereerste model personal computer.”

Op maandag 21 juli 1969, 03.49 Nederlandse tijd, luistert de hele wereld trillend naar Armstrongs woorden vanaf de maan: “Een kleine stap voor een mens, maar een reuzensprong voor de mensheid.” Aldrin reageerde minder bevlogen: “We mogen wel oppassen dat de deur niet achter ons in het slot valt.”

In drie uur tijd verzamelden ze 32 kilo stenen, lieten wat meetapparatuur achter en plantten hun vlag. Eenmaal veilig en wel op aarde teruggekeerd wachtte hun een eigenaardig welkom: drie weken quarantaine. Smolders: “Niemand wist tenslotte of er op de maan geen enge ziekten heersten.”

De Amerikanen schoten in totaal vijftien mannen naar de maan. Na de Apollo 17, die in 1972 werd gelanceerd, waren nòg drie vluchten gepland, maar die kwamen bij gebrek aan politieke steun te vervallen. Het doel was bereikt en Washington had het geld te hard nodig voor de financiering van de escalerende oorlog in Vietnam. Drie eens vluchtwaardige Saturnus V raketten liggen nu weg te roesten op Cape Canaveral

Tegenwoordig vliegen Russische kosmonauten mee in de Space Shuttle en brengen Amerikanen hun tijd door in het ruimtestation MIR. Hun onderzoek richt zich vooral op de planeet aarde. De heroïek van de ruimtevaart is er voor Smolders dan ook een beetje vanaf. Hij had gehoopt dat er inmiddels permanent mensen op de maan zouden wonen.

Een Amerikaanse onderneming, International Space Enterprises, adverteert wel al met de verhuur van plekjes op de maan, zij kan ook het transport van goederen naar de eigen maanplek verzorgen. En Thomas Cook, de grootste touroperator ter wereld, is alvast begonnen met het organiseren van reizen naar de maan. Vickey Barewell deelt vanuit het hoofdkantoor in Londen mee: “Technisch gezien is het nu al mogelijk om mensen een vakantie op de maan aan te bieden maar het geld daarvoor ontbreekt. We gaan ervan uit dat we tegen 2020 onze eerste klanten naar de maan kunnen vervoeren. 4500 Engelsen en Duitsers hebben al een plekje besproken.” Japanse onderzoekers hebben uitgerekend dat passagiers moeten rekenen op 10.000 pond per dag. Misschien iets voor honey-mooners?

    • Bob Duynstee