Het speelgoed van een schipperskind

Kindergoed, Rijksmuseum voor Scheepsarcheologie, Ketelhaven. T/m 15 mei.Ma t/m vr 9-17u, za en zo 10-17.Aan de tentoonstelling is een opdracht en speurvel verbonden. Bij inlevering bij de balie krijgen kinderen een verrassing. Het museum is niet per openbaar vervoer te bereiken.

Tien witte dominostenen liggen in een vitrine van het Rijksmuseum voor Scheepsarcheologie. Ze zijn meer dan honderd jaar oud. Maar dat is niet wat ze zo bijzonder maakt, want verderop ligt nog veel ouder speelgoed. Zoals tinnen speelgoed uit het begin van de vorige eeuw en mini-golfsticks waarmee kinderen in de zestiende eeuw een soort golf speelden.

De dominostenen, gemaakt van been, zijn bijzonder omdat precies bekend is van wie ze zijn geweest. Ze waren aan het einde van de negentiende eeuw het speelgoed van de drie kinderen Venema. Hun vader was schipper. In die tijd niet een beroep waarmee je rijk werd. Zijn schip, een tjalk met de naam De Zeehond, was zijn enige bezit. En dus voer, net als nu op binnenvaartschepen, het hele gezin mee. Zo ook die dag in 1886 toen De Zeehond, geladen met 40.000 ovenstenen, de Zuiderzee opvoer.

Het weer was goed. Vader Venema stond vast op zijn gemak aan het roer, moeder Annegien paste op het jongste kind en de twee oudsten speelden wat. Wie weet domino. Plotseling betrok de lucht, donkere wolken verzamelden zich en er stak een hevige storm op. Huizenhoge golven sloegen over het dek van de zwaar beladen Zeehond en het schip maakte water. Er zat voor het gezin Venema niets anders op dan hun schip te verlaten. Het jongste kind werd tussen twee kussens gebonden en vervolgens stapte iedereen aan boord van de reddingssloep.

Het schip zonk, alles wat de familie Venema bezat, verdween naar de zeebodem. Gelukkig werden ze zelf opgepikt door vissers uit Kampen. Maar die eisten, toen ze het gezin veilig en wel aan wal hadden gezet, een reddingsloon van tien gulden - in die tijd een enorm bedrag.

Venema kon dat niet betalen en daarom sleepten de vissers hem zelfs voor het gerecht. Maar de rechter moest niets van de aanklacht weten en veroordeelde de vissers wegens asociaal gedrag.

Ondertussen lagen het schip, de lading en de dominostenen op de bodem van de Zuiderzee. Daar bleven ze liggen tot een stuk van de Zuiderzee werd ingepolderd en archeologen in 1967 het schip ontdekten en in 1972 opgroeven. De Zeehond staat nu opgesteld in het Natuurpark in Lelystad. De dominostenen liggen tijdelijk in de vitrines van het Rijksmuseum voor de Scheepsarcheologie in Ketelhaven. Daar maken ze met kinderspullen uit andere opgegraven schepen deel uit van de kleine tentoonstelling Kindergoed. Waar je ook te weten kunt komen dat er al zesduizend jaar geleden in Egypte werd geknikkerd en dat spaarpotten al driehonderd jaar de vorm van een varken hebben.

    • Theo Toebosch