Eigen boodschap zonder kat

Ze spinnen garen bij de achteruitgang van de christen- en sociaal-democraten. Maar zijn de kleine christelijke partijen (RPF, GPV en SGP) en GroenLinks ook werkelijk het alternatief voor CDA en PvdA?

Het campagneboekje. Alle politieke partijen kennen het naslagwerkje waarin bondig het eigen verkiezingsprogramma staat èn de argumenten waarmee het program van de opponenten kan worden geattaqueerd. Het abc van het campagnevoeren.

“Het past niet ons vrolijk te maken over de (sterke) achteruitgang van de sociaal-democratie. Bovendien moeten we oppassen voor het beeld dat wij een soort radicale afgeleide zijn van de PvdA.” Met deze oekaze worden de stemmenwervers van GroenLinks op pad gestuurd.

De 'ronselaars' moeten zich concentreren op “de eigen boodschap zonder op anderen te katten”. Maar de handleiding constateert wel dat de PvdA weinig van haar beloftes heeft waargemaakt “en vooral een bijwagen van het CDA is geweest”. D66 moet coulant tegemoet worden getreden omdat “veel van onze potentiële kiezers overwegen D66 te stemmen, het zou stom zijn hen voor het hoofd te stoten”.

GroenLinks wil regeren “als we een kentering kunnen bewerkstelligen op het terrein van het milieu, het sociaal beleid en de multiculturele samenleving”, legt lijsttrekker Ina Brouwer (43) uit. Tachtig procent van de achterban is volgens de ex-CPN'er voor regeringsdeelname. Volgens het campagneboekje is GroenLinks “bereid compromissen te sluiten en zullen we het uiteindelijke resultaat op inhoudelijke gronden beoordelen: voldoende groen (een start maken met de invoering van milieuheffingen) en voldoende links (geen verdere uitkleding van de verzorgingsstaat)”.

Afgelopen weekend gooide PvdA-voorzitter Felix Rottenberg de deur dicht voor GroenLinks. Zelfs als het linkse blok van PvdA, D66 en GroenLinks dinsdag een meerderheid in de nieuwe Tweede Kamer zou behalen, wil Rottenberg niet samenwerken met GroenLinks. “GroenLinks is beslist niet pragmatisch, ze hebben zichzelf weggecijferd.”

Brouwer haalt haar schouders op. “Een klassieke reactie van de PvdA in de verkiezingsstrijd. Om te voorkomen dat PvdA-stemmers de overstap maken naar GroenLinks worden wij afgeschilderd als hemelbestormers met geitewollen sokken. D66 is de 'natuurlijke vijand' van de PvdA en niet GroenLinks. Het is dus onbegrijpelijk dat de PvdA samenwerking met alle politieke partijen openhoudt, behalve met GroenLinks. Van Felix had ik een andere opstelling verwacht. Immmers, hij predikt de politieke vernieuwing.”

In de afgelopen periode is binnen GroenLinks de strijd tussen de fundi's en de realo's geslecht in het voordeel van de laatste groep. In de Tweede Kamer legde GroenLinks het accent op gezamenlijk oppositie voeren. Dit heeft tot twee initiatiefwetten geleid met VVD en D66.

De realo's drongen ook aan op de doorrekening van het verkiezingsprogramma door het Centraal Planbureau. De CPB-modellen zijn immers niet 'groen'. In 1989 had de partij het programma niet voorgelegd aan het CPB en dat speelde in de verkiezingsstrijd een belangrijke rol. 'Luchtkastelen', schamperde PvdA-lijstrekker Wim Kok over de voorstellen van GroenLinks. D66-leider Hans van Mierlo typeerde de zogeheten eco-tax als een 'schreeuw in de nacht'. De eco-tax maakt nu deel uit van het D66-programma.

“Om die verwijten weg te werken en in de aanval te gaan, hebben we ons programma door het CPB laten doorrekenen”, legt duo-lijsttrekker Mohamed Rabbae (53) uit. “De kernpunten van het programma zijn: een duurzame ontwikkeling, nationale en internationale solidariteit. De duurzame ontwikkeling willen we realiseren door energie zwaarder te belasten. Het Planbureau bewijst dat zo'n heffing gunstige effecten op de werkgelegenheid heeft. En omdat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen, kunnen we de minima zo ontzien.”

De PvdA loopt aan de leiband van het CDA, vindt Brouwer. “Wanneer premier Lubbers zegt dat het PvdA-program een zwenking naar links is, beweegt Kok hemel en aarde om te bewijzen dat dat niet zo is. Links is voor de PvdA een besmet woord.”

In de Eerste Kamer verhaalt fractieleider Wim de Boer over betere tijden. In de jaren zeventig en tachtig werkten de voorzitters van de linkse partijen samen in het zogeheten Progressief Overleg. “Een kabinet zonder CDA en VVD was ons ideaal. De stellingname van de PvdA wordt nu bepaald door het compromis waar men op uit denkt te komen.” De uitlatingen van Rottenberg noemt De Boer “goedkope verkiezingsretoriek”.

De verkiezingsprogramma's van de VVD en GroenLinks zijn het meest uitgesproken in hun politieke stellingname. De liberalen opteren met het mini-stelsel voor een ingrijpende wijziging in het sociale-zekerheidsstelsel. GroenLinks kiest voor een omvangrijke verschuiving van lasten van arbeid naar milieu en voor een forse nivellering van inkomens. CDA, VVD, PvdA en D66 noemen de majeure verschuiving van lasten - 34,7 miljard gulden - niet realistisch. “We hebben het meest concrete èn succesvolle milieu-programma. Dat zou het politieke debat kunnen verlevendigen”, riposteert De Boer.

Zowel Brouwer als De Boer wijst erop dat het 'politiek vergezicht' dat de PvdA in het verkiezingsprogramma schetst niet veel afwijkt van de ideeën van GroenLinks. De Boer: “Maar wij willen die verandering doorvoeren in een periode van vijf jaar en de PvdA denkt in termijnen van twintig jaar.”

Het 'beleidstempo' lijkt regeringsdeelname voor GroenLinks te blokkeren. Slechts één keer heeft een van de partijen waaruit GroenLinks is ontstaan op het regeringspluche gezeten. In het kabinet-Den Uyl (1973-1977) leverde de PPR de minister van CRM, H.W. van Doorn, de minister van wetenschapsbeleid, F.H.P. Trip, en de staatssecretaris van verkeer en waterstaat, M. van Hulten.

“Het kabinet-Den Uyl is toen opgeblazen door de KVP, niet door de PPR. Joop was zeer te spreken over de samenwerking met de PPR”, zegt de toenmalige PPR-leider, Bas de Gaay Fortman. “Jammer dat de huidige PvdA-top dat niet ziet en samenwerking met GroenLinks rabiaat afwijst.” Het kleine aantal PPR'ers op de kandidatenlijst heeft daar volgens hem niets mee te maken. “In het heetst van de strijd zet de PvdA zich af tegen GroenLinks - een soort natuurwet.”

    • Cees Banning