Egypte als motor vredesproces

TEL AVIV, 29 APRIL. Sedert het unieke bezoek van de Egyptische president Anwar el-Sadat aan Jeruzalem in november 1977 beschouwt Israel Egypte als de motor van het vredesproces in het Midden-Oosten. Het daarop volgende Israelisch-Egyptische vredesverdrag vormt tevens de aanzet voor het autonomie-akkoord dat Israel en de PLO volgende week in de Egyptische hoofdstad Kairo zullen tekenen.

In de akkoorden van Camp David nam het opzetten van de Palestijnse bestuursautonomie al een belangrijke plaats in. De Israelisch-Egyptische onderhandelingen liepen echter vast op de dubbele onwil van de leider van de PLO, Yasser Arafat, om de akkoorden van Camp David te aanvaarden en van de regering van de toenmalige Israelische premier Menahem Begin om de autonomie uit te voeren. De in 1987 uitgebroken Palestijnse volksopstand, de intifadah, en de vorming van een linkse regering onder Yitzhak Rabin in 1992 schiepen na de Golfoorlog de voorwaarden voor een 'Zuidafrikaanse doorbraak' in het Israelisch-Palestijns conflict.

Het is meer dan symbolisch voor de fase waarin het uit de sfeer van de Oost-Westrivaliteit gekomen Midden-Oosten zich thans bevindt, dat het akkoord tussen Israel en de PLO in Kairo wordt getekend, nadat de basis ervoor buiten de Amerikanen om in het grootste geheim in Oslo was gelegd. Ondanks de nog steeds sterke Amerikaanse invloed in dit deel van de wereld proberen Israel en Egypte, beide strategische bondgenoten van de VS, zich zo onafhankelijk mogelijk van de VS in het Midden-Oosten op te stellen. Het gaat er niet om de VS buiten de deur te houden, maar wel een vredesstructuur op te zetten die op eigen regionale benen kan staan. Dat de Egyptische president Hosni Mubarak gisteren de datum van de ondertekening van het akkoord tussen Israel en de PLO in Kairo aankondigde, is een stap in deze ontwikkeling.

In verband met haar wijdere regionale belangen heeft de Egyptische diplomatie met volledige Israelische instemming een belangrijke rol gespeeld in het toenaderingsproces tussen Israel en de PLO.

Jeruzalem heeft president Mubarak deze functie graag laten vervullen omdat vrede met de Arabische wereld een Israelisch belang van de hoogste orde is. Van de ondertekening van het akkoord tussen Israel en de PLO in het Midden-Oosten zelf, en niet in Washington, waar eerder Rabin en Arafat elkaar de hand drukten, gaat een sterke regionale vredesimpuls uit. De leidende positie van Egypte als het toonaangevende Arabische vredesland wordt erdoor geaccentueerd. Israel heeft daar groot belang bij, omdat in Jeruzalem ook het de Egyptische rol in de komende vredesronden met Syrië, Jordanië en Libanon hoog wordt aangeslagen.

Naarmate de basis van het vredesproces in het Midden-Oosten breder wordt, krijgt de Amerikaanse diplomatie ook meer slagvaardigheid om een vredesdoorbraak tussen Israel en Syrië te forceren. Het is dan ook geen toeval dat de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Warren Christopher in het Midden-Oosten opduikt op het moment dat Israel en de PLO zich klaar maken om volgende week in Kairo 'de hoop van Oslo' na een moeizaam onderhandelingsproces te concretiseren. Nu dat scenario zich ontvouwt, heeft Christopher ook sterke aangrijpingspunten, met Egyptische ondersteuning, Syrië en Israel over de vredesdrempel te trekken.

    • Salomon Bouman