Campagne ontaardt in een slaande ruzie binnen kabinet

DEN HAAG, 29 APRIL. Het conflict tussen CDA-minister Hirsch Ballin (justitie) en de liberale partijen D66 en VVD is binnen enkele dagen uitgelopen op een slaande ruzie in het kabinet. “Ik zou het heel moeilijk vinden met hem door te gaan in een volgend kabinet”, zei PvdA-minister Van Thijn (binnenlandse zaken) gisteren tegen Het Parool. Hij had in de marge van de ministerraad tegen Hirsch Ballin gezegd dat er stevige taal zou komen. “Hij vond het niet leuk, maar wie kaatst moet de bal verwachten”, zegt Van Thijn later op campagne in Brabant.

Premier Lubbers kapittelde Van Thijn meteen op zijn persconferenite na afloop van de ministerraad “Als je een zo eenzijdige blik hebt op je collega en je hart wilt luchten in een interview, dan vind ik dat je uit je bol gaat”. Maar Van Thijn beschuldigde Lubbers daarop dat hij de persconferentie misbruikt om collega's bestraffend toe te spreken. “En vandaag was ik aan de beurt.” PvdA-leider Kok kreeg in de loop van gisterenmiddag een A4-velletje in handen met de uitspraken van Lubbers. “Ik hoor wel geroezemoes maar ik ken de zaak niet”, zei hij gistermiddag in de campagnebus. “Hirsch Ballin heeft bij mij persoonlijk een tere snaar geraakt. Er wordt meteen gesuggereerd dat ik dit zeg omdat ik zelf ook een gehandicapte zoon heb. Maar dat heeft er niet zoveel mee te maken. Het is veel principiëler. Ik accepteer niet dat het CDA claimt dat het alleenrecht voor geweten louter berust bij de christen-democratie.”

Het conflict begon vorige week donderdagavond toen Hirsch Ballin in Breda zei dat er “nooit een sfeer mag groeien waarin ouders met een mongooltje als kind zich als het ware moeten excuseren dat ze het niet hebben laten wegmaken”. De opmerking had betrekking op de “principes en het beleid van het CDA”. Maar in een eerder deel van zijn toespraak was Hirsch Ballin ingegaan op het gevaar voor het bijzonder onderwijs als het CDA niet in het kabinet zou zitten. “Het onderwijs met een grondslag in de levensovertuiging - ons onderwijs - zou van een paars gekleurde coalitie lijkbleek worden.”

D66-leider Van Mierlo reageerde vrijdag als eerste op de uitlating van Hirsch Ballin. “Als hij dit zegt waar ik bij ben, trek ik hem de oren van zijn hoofd. Dit is schandelijk”, aldus Van Mierlo die zei dat het CDA niet het monopolie heeft op de bescherming van de zwakken in de samenleving. Ook VVD-lijsttrekker Bolkestein was zeer gepikeerd. In de auto naar Groningen hoorde hij Hirsch Ballin op de radio en schreef onmiddellijk een 'open brief'. Bolkestein noemde hem een “zedenmeester” die zijn tijd beter gebruikt met “boeven vangen”. D66 en VVD vinden het “niet in de rede liggen” als de CDA-minister op het departement van justitie terugkeert.

De PvdA hield zich opvallend rustig in dit ideologische debat tussen liberalen en christen-democraten. Maar woensdag zei PvdA-lijsttrekker Kok voor de radio dat hij de opmerkingen van Hirsch Ballin “onsmakelijk” vindt en dat hij zich “persoonlijk geraakt” voelt. Hij eiste opheldering van de minister.“Als Hirsch Ballin terugkomt van zijn uitspraken siert hem dat.”

Hirsch Ballin beseft dat de uitlating een onbedoeld effect heeft en biedt zijn excuses aan. “Het doet mij verdriet dat mijn opmerkingen, tegen mijn bedoeling in, die lading hebben gekregen”, zei hij woensdagmiddag in gesprek met deze krant. De excuses van Hirsch Ballin en de aanval van Van Thijn in Het Parool kruisen elkaar. Er volgt een kettingreactie: Lubbers haalt uit naar Van Thijn, die weer terugslaat naar de premier.

De ministersruzie drukt de kritiek van de president van de Nederlandsche Bank, W. Duisenberg, op het financiële beleid van deze regering en minister Kok in het bijzonder naar de achtergrond. Het kabinet heeft volgens Duisenberg, een partijgenoot van Kok, te weinig bezuinigd. Kok verweert zich door te wijzen op zijn “totale verantwoordelijkheid als politiek leider” maar de kritiek - die als muziek in de oren klinkt van de VVD - is in de campagne te horen op lage toon. Voor de PvdA, en vooral Kok, een gunstige bijkomstigheid.

Kok aanvaardde gisteravond de excuses van Hirsch Ballin en wierp geen blokkade op tegen een eventuele ministerspost van de CDA-politicus. Kok liet zich zien in de rol die hij wil spelen: die van premier. En Van Thijn, die als minister al veel van zijn glans heeft verloren door de IRT-affaire, gedroeg zich als een geoefend straatvechter. De verkiezingscampagne wordt gevoerd tot in de boezem van het kabinet.