Bombardeer de luisteraar; Gesprek met Urban Dance Squad gitarist Rene van Barneveld

Ademen en geluid maken, daar beginnen de muzikanten van de Nederlandse band Urban Dance Squad mee als ze een nummer maken. Op hun nieuwe cd, Persona Non Grata, overheerst de rap. “Een band is goed als de drummer goed is en nog beter als de zanger geweldig is,” zegt gitarist René van Barneveld.

Persona Non Grata. Virgin (7243 8 39485). Urban Dance Squad toert vanaf 12 mei door het land en is onder andere te zien op het Dynamo-festival, 22 mei in Eindhoven, en 23 mei op Pinkpop in Landgraaf.

René van Barneveld, gitarist van Urban Dance Squad, is nog niet binnen of hij begint over escapisme. Over reizen, over nadenken over het verleden, over het niet willen lezen van kranten. Van Barneveld (Surabaya, 1953), zoekt afleiding in de kennis van verre culturen en kan niet over straat lopen zonder zich af te vragen hoe het er vroeger zou hebben uitgezien. Maar de beste manier om je aan de alledaagse werkelijkheid te onttrekken is muziek maken, vindt hij.

In Van Barnevelds manier van spelen is zijn gevoel voor historie te herkennen. Het Nederlandse Urban Dance Squad mag dan als groep op eigentijdse wijze verschillende muziekstijlen met elkaar verbinden, Van Barneveld noemt voor zijn eigen spel de oude blues-gitarist Robert Johnson en Jimi Hendrix als voorbeelden.

De geschiedenis van Urban Dance Squad beslaat inmiddels acht jaar. Het is de turbulente geschiedenis van vijf muzikanten die hun eerste cd eigenlijk beschouwden als afsluiting van hun samenwerking, maar wegens hun succes toch bij elkaar bleven. De combinatie van rap en rock op hun debuut-cd Mental Floss For The Globe (1989), op het podium uitgevoerd door een rapper, een traditionele band en een platen draaiende dj, werd in binnen en buitenland ontvangen als een sensatie. Vooral in Amerika was het succes opmerkelijk. Ze traden op in het voorprogramma bij een tournee van Living Colour door de Verenigde Staten, later gingen ze daar ook zelfstandig op tournee.

De opvolger Life 'n Perspectives Of A Genuine Crossover (1991), was op dezelfde principes gebaseerd als de eerste cd. Vorige zomer, vlak voordat de derde cd zou worden opgenomen, belandde de groep in een nieuwe fase. Tijdens een tournee in Frankrijk verliet dj DNA de band. En ook al hebben ze nog voor viervijfde dezelfde bezetting, Urban Dance Squad is daardoor nu toch een andere groep, zegt Van Barneveld.

De derde cd, Persona Non Grata, werd daarna gemaakt met een basis-bezetting bestaande uit bassist Silvano 'Sil' Matadin, drummer Michel 'Magic Stick' Schoots, rapper Patrick 'Rude Boy' Tilon en gitarist 'Tres Manos' Van Barneveld. De groep heeft geen extra muzikant gezocht voor ontregelende bijgeluiden zoals dj DNA die tot dan toe verzorgd had. Ook aan de opnames zijn weinig geluidseffecten toegevoegd.

Energie

De drie platen die Urban Dance Squad gemaakt heeft en de optredens die de groep doet, hebben als constante een onbeteugelde energie. Woorden, gitaren en ritmes bombarderen de luisteraar, zo snel en zo hard mogelijk. De nieuwe nummers hebben allemaal het massieve, heftige geluid van dreunende gitaarriffs en de voornamelijk op één toonhoogte uitgesproken woordstromen van rapper Patrick Tilon. Op Life 'n Perspectives Of A Genuine Crossover stonden nog een ballad ('Routine'), een calypso ('For the Plasters') en een reggae-nummer ('Duck Ska') maar op Persona Non Grata heerst één vorm. De nummers denderen voort in gelijksoortige ritmes, zonder veel melodische variatie, alsof het uiten van energie hier doel op zichzelf is geworden.

René van Barneveld zegt dat dit direct samenhangt met de huidige samenstelling van de groep. “Zo'n 'breed' instrument als de draaitafels is er nu niet meer bij. Die draaitafels zorgden er in het verleden voor dat we bij het maken van nummers onverwachte hoeken konden nemen. Want de mogelijkheden waar je over beschikt als je duizend platen naast je hebt staan, zijn eindeloos. Met één stukje uit zijn verband gerukte muziek van een of andere plaat kon dj DNA het nummer een heel andere kant op sturen.

“Tien jaar geleden vond ik het al geweldig om muziek te maken waar vervreemdende flarden geluid doorheen zeilden,” zegt Van Barneveld. “Toen moest je daar veel moeite voor doen, bijvoorbeeld een cassetterecorder starten, tegenwoordig kan het met samplers en dj's natuurlijk heel simpel.”

Toch zal de groep geen nieuwe dj zoeken. Het eventuele nieuwe vijfde lid van Urban Dance Squad zou een goede gitarist moeten zijn, meent Van Barneveld. Dat zou hem zelf meer vrijheid geven in zijn spel. De een kan dan de basispartij spelen, de ander soleren. Toch noemt Van Barneveld de gitaar een 'supplementair' element binnen een song. “Popmuziek is zang en ritme en de rest is inwisselbaar. Dat is waar ik muziek op beoordeel, een band is goed als de drummer goed is en nog beter als de zanger geweldig is. Neem bijvoorbeeld 'Satisfaction' van de Rolling Stones, is dat nou een goed gitaarnummer of een goede song? Volgens mij is het een goede song want je zou het evengoed met een sitar kunnen spelen.

“Sommige muzikanten kunnen hun gitaar wel iets inhoudelijks laten betekenen voor de muziek, bijna als een stem. Bijvoorbeeld Robert Johnson en die andere oude blues-gasten, en Hendrix ook wel. Maar bij mij werkt het niet zo, omdat mijn spel altijd de zang begeleidt.”

Woordenstroom

De nummers van Urban Dance Squad ontstaan 'intuïtief'. “We beginnen met maar wat te spelen. Te jammen, en jammen is: ademen en geluid maken. Na een tijdje komt Patrick erbij. Hij geeft een stuk muziek dan vaak meteen een werktitel, waardoor wij weten binnen welk thema we zijn woordenstroom kunnen verwachten. Dat bepaalt hoe we het verder gaan inkleuren. Of de sfeer van de muziek in tegenspraak zal zijn met zijn woorden of juist in overeenstemming.”

In de maanden voordat Persona Non Grata werd opgenomen had de groep ongeveer dertig nummers bedacht. Van Barneveld vertelt dat daar ook een aantal 'echte songs' bijzaten maar dat die niet zijn opgenomen. Dat waren 'nazingbare' nummers met overzichtelijke coupletten en refreinen. De groep heeft met Persona Non Grata de rap-benadering uiteindelijk laten prevaleren boven de pop-benadering. Rap heeft in het algemeen maar een beperkt melodisch arsenaal. Een stem gaat een stap omhoog of omlaag om een accent te geven of een bepaalde expressie, maar een melodie wordt niet gevolgd. “Rap is staccato woorden spugen,” zegt Van Barneveld.

In de tweeëneenhalf jaar tussen de tweede en derde cd liet Urban Dance Squad weinig van zich horen. Ze traden nauwelijks op. Nieuwe bands als de Engelse groep Senser en met name het Amerikaanse Rage Against The Machine gingen met hun stijl, een combinatie van rock en rap en een energieke live-presentatie, aan de haal. Vindt Van Barneveld het erg dat hun stijl is gekopieerd? “Die stelling impliceert dat wij de bezitters zouden zijn van een unieke persoonlijke sound. Maar wij zijn natuurlijk ook gewoon vertolkers van de tijdgeest, die klanken hangen in de lucht. Al die elementen waaruit de muziek van vandaag is opgebouwd, zijn er al zo'n tien of vijftien jaar. Combinaties van metal met draaitafels of metal met funk, rap met hardcore. Iedereen kan dat uit de lucht plukken, of wij dat nou doen of Rage Against The Machine.”

Hallo!

De song- en cd-titels van Urban Dance Squad vallen op door de keuze voor beladen, 'zware' woorden. De nieuwe single van de groep heet 'Demagogue'. “De 'funky demagogue' uit dat nummer is een spottende verwijzing van Patrick naar zichzelf, naar de uitvergrote positie die hem als zanger wordt toebedeeld,” zegt Van Barneveld. “Als hij op het podium staat en zegt: we doen allemaal onze armen zó, en we roepen 'Yo!', dan volgt de hele zaal dat op.

“ Persona Non Grata hadden we uit een verhaal over W.F. Hermans die in Amsterdam een tijd lang 'persona non grata' was. Soms voelen wij ons dat ook, en soms ook weer helemaal niet. Uiteindelijk kozen we deze titel omdat verschillende thema's van de cd er mee te maken hadden. Zelf had ik ook wel gevoeld voor iets dat helemaal niets betekende. Patrick kwam bijvoorbeeld met 'Hallo!', dat leek me wel wat. Gewoon, recht voor zijn raap: Halló!”