Wapenlaboratorium Livermore moet omschakelen

Zonder een 'koude oorlog' is het binnen een van oudsher op wapenresearch gericht laboratorium als het Amerikaanse Lawrence Livermore Laboratory tegenwoordig vechten voor lijfsbehoud. Honderden wapenonderzoekers zoeken binnen het instituut een vredesfunctie, en wie dat niet lukt kan vertrekken. Directeur John Nuckolls trad begin april onder druk van een ontevreden University of California af. Zelfs is het de vraag of Livermore als wapenlaboratorium naast Los Alamos en Sandia zal overleven.

Livermore, in 1952 in het leven geroepen door waterstofbom-lobbyïsten Ernest Lawrence en Edward Teller, beschikte halverwege de jaren tachtig dankzij Reagans Star Wars over een jaarlijks budget van meer dan een miljard dollar. Ondanks een verbod op het testen en verbeteren van kernwapens is het aandeel van wapenresearch binnen Livermore sindsdien slechts teruggelopen van 76 naar 67%. Toch is het perspectief somber. De ligging nabij de drukbevolkte Baai van San Francisco stelt het lab, als het gaat om nucleair voorraadbeheer, in het nadeel ten opzichte van het in woestijngebied gelegen Los Alamos.

Het snijden in het budget is niet de enige bedreiging voor Livermore. Altijd is het lab verbonden geweest met de University of California (UC), met bijbehorende academische vrijheid, mogelijkheden tot samenwerking en andere universitaire geneugten. Er gaan binnen de grootste Livermore-opdrachtgever DOE (Department of Energy) nu stemmen op dat UC met ingang van de volgende contractperiode (1997) de volle verantwoordelijkheid op zich moet nemen voor eventuele schoonmaakoperaties op het gebied van milieu of voor aansprakelijkheidstelling door derden. De vrees is dat de universiteit onder die omstandigheden aan de samenwerking de brui zal geven.

Over de toekomst van het lab bestaat binnen Livermore verdeeldheid. Buiten het wapenprogramma is het fundamenteel onderzoek al aan het verdwijnen. Sommige beleidsmakers propageren technologieoverdracht, andere zien heil in concentratie op een nieuw grootschalig laserproject. De zojuist afgetreden Nuckolls zag juist mogelijkheden in het bestrijden van 'nucleiar terrorisme'. Weer anderen zien de oplossing in samenwerking met de industrie of in projecten op het gebied van ecologie. Intussen kijken de wapengeleerden de kat uit de boom en steken energie in omscholingscursussen, bijvoorbeeld tot bioloog. (Science, 15 april)