Stresshormonen

Stress activeert twee hormoonsystemen. Het ene reageert binnen enkele seconden nadat ons centraal zenuwstelsel een stressveroorzaker waarneemt. Een signaal via zenuwcellen die de hersenen met de bijnierschors verbinden veroorzaakt de aanmaak van het stresshormoon adrenaline. Adrenaline versnelt de hartslag, vernauwt de aderen, verhoogt de bloedsuikerspiegel en schakelt lichaamsfuncties uit die niet in dienst staan van vechten of vluchten. Het adrenalinesysteem is bekend als het parasympatisch zenuwstelsel. De tegenspeler daarvan is het sympatisch zenuwstelsel, dat probeert de situatie weer te normaliseren.

Het tweede stress-systeem komt na minuten op gang. Na signalen van fysische of psychologische stress uit de hersenen geeft de midden in de hersenen gelegen hypothalamus binnen seconden het hormoon CRF (corticotropine releasing factor) af dat de vlakbij gelegen hypofyse binnen 15 seconden aanzet tot produktie van ACTH (adrenocorticotroop hormoon). ACTH komt in het bloed en na 10 tot 15 minuten produceert de bijnierschors in reactie daarop glucocorticosteroïden.

Adrenaline en glucocorticosteroïden doen globaal hetzelfde, maar op een verschillende tijdsschaal. Sapolsky gebruikt de metafoor van een land dat door een agressor wordt aangevallen. In eerste instantie haalt de verdediging de geweren uit de opslagplaatsen en brengt het bestaande leger in stelling. In tweede instantie, op iets langere termijn, roept het reservisten op en schakelt het fabrieken over op de produktie van wapens en kogels. Adrenaline haalt de wapens uit de opslagplaatsen en glucocorticosteroïde past de produktieprocessen aan. Op celniveau veranderen adrenaline en noradrenaline de functie van enzymen die al in de cel aanwezig zijn. Glucocorticosteroïden werken op gen-niveau en zetten aan tot de synthese van meer en andere enzymen.

Beide systemen reageren niet steeds even sterk op verschillende stressors. Angst en geweld leiden tot hoger adrenaline en depressie tot meer glucocorticosteroïden. Een dier dat een sociaal gevecht verliest heeft meer last van glucocorticosteroïden, een dier dat zich doodstil houdt in het hoge gras omdat er een leeuw in de buurt is loopt over van de adrenaline.