Speeksel

Met instemming heb ik het artikel van prof.dr M.A.J. Eijkman 'Droge mond komt vaak door medicijngebruik' in NRC H van 31 maart jl. gelezen. Als 'speekselprof' wil ik graag de volgende kanttekeningen plaatsen.

Zoals Eijkman aangeeft neemt het percentage mensen met droge- mondklachten met de leeftijd toe (7% voor mensen jonger dan 50 jaar tot 21% voor mensen van boven de 50). Vrij algemeen wordt aangenomen dat monddroogte een primair gevolg is van het verouderingsproces. Inderdaad klopt het dat ook speekselklieren waar het speeksel gevormd wordt, net als alle andere organen en weefsels verouderen.

Dat de speekselafgifte niet veroorzaakt wordt door het normale verouderingsproces blijkt uit de vergelijking van speekselsecretie door jonge personen met die van gezonde ouderen (tot zeker 85 jaar) zonder aanwijsbaar ziekteproces en zonder medicatie. Bij gezonde ouderen neemt gemiddeld de afgifte van speeksel niet of nauwelijks af.

Hoewel speekselklieren verouderen neemt blijkbaar hun secretiefunctie niet waarneembaar af. Deze paradox vindt zijn oplossing in het feit dat alle speekselklieren een overcapaciteit hebben in speekselproduktie en -opslag. M.a.w. ondanks veroudering blijven de speekselklieren tot op hoge leeftijd goed functioneren.

De belangrijkste oorzaken van de toename van monddroogte bij ouderen moet vooral gezocht worden in de toename van het gebruik van medicijnen die ouderen gebruiken tegen hoge bloeddruk, hartritmestoornissen, gespannenheid, slapeloosheid e.d. Veel van deze medicijnen hebben als bijwerking o.a. een vertraagde speekselsecretie.

De bijwerking van geneesmiddelen op de verlaagde speekselsecretie kan voor een deel uitgeschakeld worden door extra stimulatie van de speekselklieren door bijvoorbeeld het kauwen van stevig voedsel, door het nuttigen van zure voedingsstoffen, suikervrije mentholsnoepjes e.d.

Kortom, droogteklachten bij ouderen behoren niet beschouwd te worden als normaal, maar hebben doorgaans een diepere medische oorzaak. Met een droge mond door bijwerking van geneesmiddelen moeten wij niet leren leven.