Sorteermachine voor 20.000 stekjes per uur

Een mooi gelijkmatig gewas, in één keer te oogsten en zonder rare gedrongen achterblijvers is de droom van iedere chrysantenkweker. Daarom worden superhoge eisen aan de uniformiteit van het stekmateriaal gesteld. Alle stekjes moeten exact even groot zijn als ze de kas ingaan. De bloemenkweker snijdt zijn stekken dus niet zelf, maar betrekt ze van gespecialiseerde vermeerderingsbedrijven.

Nederland is een grootproducent op dit terrein. Jaarlijks worden zo'n anderhalf miljard chrysantestekken als bewortelde kluitjes aan de bloemenkwekers in binnen- en buitenland verkocht. Gemiddeld staan ze dertien weken later in bloei.

De pluksters (dit is zonder uitzondering vrouwenwerk) moeten dus goed opletten wat ze doen en op sommige bedrijven worden de geplukte stekken nog eens speciaal gesorteerd. Bij ongesorteerd materiaal kan het bladoppervlak al gauw een factor twee tot drie variëren. Tot nog toe gebeurde het sorteren met de hand, een bedreven sorteerster haalt zo'n 4000 stuks per uur. Stekbedrijf Middelburg in Maasdijk is sinds kort de trotse bezitter van een machine die maar liefst 20.000 stekjes per uur kan sorteren. Het apparaat is ontworpen door de Technisch Physische Dienst van TNO en de TU Delft.

Voor de ontwerpers was het grootste probleem om erachter te komen wat hiervoor de handigste criteria zijn. Zo is gewicht een uitstekende maatstaf om stekjes te sorteren, maar deze eigenschap kan niet snel genoeg op de lopende band worden gemeten. Bladoppervlak, steellengte en steeldikte bleken geschikte criteria. Ze worden herkend door optische scanners. De stekken liggen op een transparante band. Het licht valt door de band heen op het plantmateriaal en een lijnscanner maakt er een doorsnee van die op een computerscherm te zien is. Omdat de transportband - en dus de stek - beweegt, ontstaat vanzelf een compleet beeld, opgebouwd uit allemaal lijntjes achter elkaar. Daarmee zijn zaken als steellengte en steeldikte snel uit te rekenen.

Het berekenen van het bladoppervlak is wat lastiger. Daarbij zijn de nodige beeldbewerkingstechnieken nodig, bijvoorbeeld om er achter te komen wanneer er verschillende bladeren over elkaar heen liggen. In dat geval ontvangt de machine een lager signaal dan wanneer er maar één blad tegelijk op de band ligt. Met andere woorden, het maakt niet uit hoe je de stekjes op de band gooit, het systeem compenseert daarvoor vanzelf, omdat men als het ware door de plant heen kijkt.

Het eerste sorteerapparaat is ontwikkeld voor Middelburgs lievelingsras White Reagan, een witboeiende chrysant. Met enige creativiteit is de software snel aan te passen om de sorteermachine geschikt te maken voor andere rassen. Het apparaat, dat zo'n ƒ 150,000 kost, wordt ook gebruikt om de kwaliteit van handgeplukt stekmateriaal te beoordelen.