Sabotage bij verkiezingen, zegt Mandela

JOHANNESBURG, 28 APRIL. De voorzitter van het Afrikaans Nationaal Congres, Nelson Mandela, heeft vandaag gezegd dat bij de Zuidafrikaanse verkiezingen sprake is van “sabotage op grote schaal”.

De Onafhankelijke Verkiezingscommissie (OVC), die de verkiezingen organiseert, was rond het middaguur nog niet ingegaan op verzoeken van politieke partijen om de verkiezingen in delen van het land met een dag te verlengen. De rijen bij de stembureaus waren vanmorgen aanzienlijk korter dan gisteren.

Mandela noemde het vanmorgen opvallend dat de grote organisatorische en logistieke problemen die zich gisteren op de tweede dag voordeden vooral in de zwarte townships plaatshadden, terwijl het stemmen in gebieden voor blanken, kleurlingen en Indiërs over het algemeen soepel verliep. De OVC heeft de problemen bevestigd.

Volgens de commissie kon in 15 procent van de 10.000 stembureaus urenlang of in sommige gevallen zelfs de hele dag niet worden gestemd. Vooral op het platteland in KwaZulu/Natal en in een aantal grote zwarte woongebieden rondom Johannesburg gingen de stembureaus niet open omdat er geen stembiljetten of waarnemers aanwezig waren. De OVC heeft de politie gevraagd een onderzoek in te stellen naar mogelijke sabotage in het distributiesysteem.

De verkiezingscommissie liet vannacht in allerijl 9,3 miljoen stembiljetten bijdrukken voor de laatste van de drie verkiezingsdagen. Zij werden vanmorgen met helikopters en vliegtuigen van het Zuidafrikaanse leger naar de gebieden vervoerd waar gisteren te weinig of geen biljetten aanwezig waren. Het ministerie van binnenlandse zaken zette extra ambtenaren in om te helpen bij het stemmen in de plattelandsgebieden van KwaZulu/Natal, de machtsbasis van de Inkatha Vrijheidspartij.

De secretaris-generaal van het ANC, Cyril Ramaphosa, wees vanmiddag Inkatha aan als schuldige van de sabotage in KwaZulu/Natal. Volgens Ramaphosa zet Inkatha nep-stembureaus op en zouden politieagenten stembussen hebben verwijderd. De politie van KwaZulu zou kiezers hebben geïntimideerd en vertegenwoordigers van het ANC hebben verwijderd uit stemlokalen.

De OVC wist Inkatha-leider Buthelezi vannacht over te halen zijn dreigement in te trekken om zich uit de verkiezingen terug te trekken wegens de organisatorische problemen.

Pag.4: Urenlang geduldig in de rij

In veel plaatsen waren de stickers met zijn de naam van Buthelezi's partij en zijn beeltenis niet gearriveerd. Vorige week was, toen Buthelezi op het laatste moment besloot alsnog deel te nemen aan de verkiezingen, tussen de politieke partijen overeengekomen dat de stickers op de al gedrukte stembiljetten zouden worden geplakt.

Gisteren wilde de OVC toestaan dat kiezers de naam van Inkatha zelf op het stembiljet zouden schrijven, wanneer de stickers niet aanwezig waren. Buthelezi protesteerde heftig, en wees erop dat de meerderheid van het Zuidafrikaanse electoraat ongeletterd is. Na het overleg van vannacht verklaarde Buthelezi dat “de crisis voorbij is”. Hij was tevreden met de beslissing om extra biljetten te drukken, waarop Inkatha als partij is opgenomen.

Het grootste probleem in de townships rondom Durban in KwaZulu/Natal was het ontbrekenen van identiteitspapieren. Veel Inkatha-aanhangers hebben geen identiteitskaarten aangevraagd, omdat hun partij zich zo laat heeft ingeschreven.

In verreweg de meeste stembureaus stonden Zuidafrikanen van alle huidskleuren gisteren urenlang geduldig in de rij. De stemming bij bureaus in en om Johannesburg was over het algemeen ontspannen. Veel bureaus bleven gisteravond langer dan het voorgeschreven tijdstip - zeven uur - open om mensen die de hele dag in kilometerslange rijen hadden gewacht de kans te geven hun stem uit te brengen. In Umlazi, een zwart woongebied bij Durban, vielen onbekenden met machinegeweren een stembureau na sluiting aan. Leger en politie grepen in en brachten de stembussen in veiligheid.

De noodmaatregelen bleken in een aantal delen van het land vanmorgen te helpen. In Noord-Transvaal, de Oostelijke Kaapprovincie en KwaZulu/Natal, waar gisteren een groot tekort was aan stembiljetten, konden stembussen voor het eerst opengaan. Ook in Thokoza, een groot zwart woongebied ten oosten van Johannesburg waar mensen gisteren de hele dag voor niets hadden gewacht, kon het stemmen vanmorgen beginnen. De stembureaus zullen tot laat vanavond open blijven. De OVC zei rondom het middaguur “over het algemeen tevreden te zijn over het stemproces”.

De bomontploffing op het internationale vliegveld van Johannesburg, Jan Smuts, was gistermorgen de enige grote verstoring van de tweede verkiezingsdag. Negentien mensen raakten daarbij gewond. Gistermiddag maakte de politie bekend dat zij 31 extreem-rechtse blanken heeft gearresteerd in verband met de reeks bomontslagen van de afgelopen dagen in en om Johannesburg, waarbij 21 doden en 178 gewonden vielen. De meeste verdachten, onder wie een politieman en een politie-reservist, zijn lid van elitetroepen (Ystergarde) van de ultra-rechtse Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB).

De politie nam bij de arrestatie van de 31 man in Pretoria, Rustenburg en Ventersdorp een grote hoeveelheid wapens en munitie in beslag. De hoofdcommissaris van politie, Johan van der Merwe, zei te geloven dat met de arrestatie van deze groep “het brein achter de aanslagen van de afgelopen dagen is opgepakt”. Hij ontkende beschuldigingen dat de aanslagen het werk zouden zijn van de zogeheten Derde Macht van ultra-rechtse elementen binnen leger en politie.

Van der Merwe waarschuwde echter dat ultra-rechts terrorisme met de aanhouding van de verdachten niet is afgelopen. De politie kreeg tijdens haar onderzoek onder meer informatie van leden van rechtse organisaties. De beloning van een half miljoen gulden zal waarschijnlijk onder de tipgevers worden verdeeld.