Onderzeeër (1)

De Poolse onderzeeër Orzel('Adelaar'), vermeld in NRC Handelsblad van 19 april, ligt inderdaad vlakbij zijn Nederlandse wapenbroeder O 22, namelijk op de positie 57ß8Oß8N/3ß840ß8E, en zonk daar eveneens door een mijn, vermoedelijk op 25 mei 1940, met Jan Grudzinski en zijn bemanning van 60 Polen en 3 Britten. De Orzel werd evenals de O 22 op de werf 'De Schelde' in Vlissingen gebouwd en kwam op 10 februari 1939 in Gdynia in gebruik van de Poolse Marine.

Na veertien dagen oorlogvoeren op de Oostzee in september 1939, liep de Orzel in Tallinn/Estland binnen om de zieke commandant H. Kloczkowski aan land te zetten. Hij werd echter door de Esten geïnterneerd, de sloten van de kanonnen van de Orzel werden afgenomen, alle torpedo's (op zes stuks na) werden verwijderd, evenals alle zeekaarten, navigatie-instrumenten en delen van de motoren. En toch is het de bemanning gelukt, onder zware beschieting, na sabotage van de gehele havenverlichting van Tallinn en met medeneming van twee Estste wachtposten, te vluchten. De twee Esten werden later aan de kust bij het eiland Gotland afgezet. De bemanning gaf hun nog wijn, proviand en dollars.

Op 8 april 1940 bracht de Orzel voor de Noorse kust bij Lillesand het Duitse legertransportschip Rio de Janeiro tot zinken. Dit gebeurde één dag voor de Duitse 'Fall Weserübung': de bezetting van Denemarken en Noorwegen. De radiomeldingen van Orzel betreffende de honderden dode en levende Duitse soldaten van Rio de Janeiro die in de ijskoude zee voor de Noorse kust dreven, kregen van de Britse Admiraliteit geen aandacht, hoewel dit de op handen zijnde invasie van een neutraal Noorwegen betekende.

Ruim zestien jaar later stond ik als adelborst van de Poolse Marine Akademie in gala-uniform, in dubbele rijen, samen met mijn kameraden aan boord van ons opleidingsschip, boven de vermoedelijk laatste rustplaats van de Orzel. Wij wierpen op de grijze Noordzee een krans van Poolse veld- en bosbloemen. Wij schoten een saluut uit onze kanonnen, de marineband speelde het volkslied en de trompetter blies het Laatste Appel. Wat konden wij nog meer doen voor de Orzel en zijn bemanning? Wij voeren 'langzaam vooruit' van deze plek, verder naar de Atlantische Oceaan en naar de Middellandse Zee...