Maan heeft satelliet, maar nu lichtgewicht

Voor het eerst sinds december 1972 draait er weer een Amerikaans ruimtevaartuig om de maan, maar nu in alle stilte. Het is Clementine, een kleine ruimtesonde die (zonder brandstof) slechts 220 kg weegt. Clementine is een samenwerkingsproject van de Ballistic Missile Defense Organisation (BMDO, voorheen Strategic Defense Organisation) en de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA. De sonde beweegt op hoogten tussen 430 km en 2950 km in een baan over de polen van de maan.

De samenwerking tussen de twee instanties is het gevolg van forse bezuinigingen. Het Star Wars-project is afgeblazen en NASA-directeur Daniel Goldin houdt niet op te zeggen dat de volgende generatie ruimteprojecten 'sneller, goedkoper en beter' moet zijn. Clementine werd ontwikkeld door het Lawrence Livermore National Laboratory en gebouwd door het Naval Research Laboratory. Dat laatste gebeurde in een recordtijd van twee jaar voor de prijs van ongeveer 55 miljoen dollar: één tiende van de kosten van een gemiddeld NASA-project.

De ruimtesonde was aanvankelijk bedoeld voor het testen van sensoren, elektronica en andere systemen die ontwikkeld waren voor het opsporen en volgen van intercontinentale ballistische raketten. Het plan was om de satelliet in een langgerekte baan om de aarde te brengen, zodat hij periodiek zou worden blootgesteld aan het bombardement van elektrisch geladen deeltjes in de stralingsgordels rond de aarde. Het gedwongen huwelijk met de NASA leidde er in 1992 toe dat het project tevens een wetenschappelijk doel kreeg.

Clementine werd op 25 januari gelanceerd met een Titan-raket. Na een aantal langgerekte banen om de aarde kwam hij op 21 februari in een baan om de maan. Daarna werd in de loop van twee maanden het gehele maanoppervlak met behulp van vier camera's in elf smalle golflengtegebiedjes gefotografeerd. De detailscherpte van de opnamen bedraagt 100 tot 150 meter. Met deze kleuren-informatie kan de mineralogische samenstelling van het maanoppervlak worden bepaald. En met een laser-afstandsmeter is bovendien nauwkeurig de topografie van het maanoppervlak gemeten.

Volgens de leiders van het wetenschappelijke deel van het project zendt Clementine een stroom van 'fantastische metingen' naar de aarde. De militairen laten over het andere deel van de missie niet veel méér los dan dat 'het ruimtevaartuig bijzonder goed functioneert' en dat er geen aanwijzingen zijn dat de camera's en zenders nadelinge gevolgen hebben ondergaan van hun verblijf in de ruimte.

Op 3 mei zal Clementine uit zijn baan om de maan worden gebracht en op een koers worden gezet naar Geographos. Dat een planetoïde van 1,5 bij 3 bij 4 km die periodiek binnen de baan van de aarde komt. Daarbij zijn vrij dichte naderingen tot de aarde mogelijk. Op 25 augustus zal Geographos de aarde op een afstand van 5 miljoen kilometer passeren. Enkele dagen later moet Clementine op een afstand van ongeveer 100 kilometer langs Geographos vliegen. Als alles volgens plan verloopt, zullen er meer dan 2000 opnamen van Geographos worden gemaakt. Details ter grootte van enkele tientallen meter zullen op het oppervlak kunnen worden onderscheiden.

Hoewel de ruimtesonde tot nu toe uitstekend functioneert, zijn de wetenschappers toch verdeeld over deze vorm van samenwerking. Sommigen vinden dat de instrumenten ondanks de goede resultaten minder presteren dan wanneer ze waren ontworpen voor alléén wetenschappelijk onderzoek. Het wetenschappelijke doel van Clementine werd er immers pas later aan toegevoegd. Clementine zou geen voorbeeld moeten worden van hoe planeetonderzoek in de toekomst moet plaatsvinden. Anderen zijn van mening dat zulke low cost projecten de enige kans bieden om tenminste nog iets aan ruimte-onderzoek te doen.

    • George Beekman