Hedonisme in theorie en praktijk

Plato en zijn volgelingen bestuderen; waar kan dat beter dan onder de Griekse zon? Het Filosofisch reisbureau Ataraxia stelt gemoedsrust door lezen en discussiëren in het vooruitzicht. Eerste aflevering in een serie over de andere vakantie.

Filosofisch Bureau Ataraxia, Zager 17, 2201 VN Noordwijk, De cursussen worden gegeven van juni tot en met september. Het cursusgeld bedraagt ƒ 750,-, reis- en verblijfkosten (twee weken) vanaf ƒ 1600,-. Informatiedag: op 7 mei van 14-17u in het Crea-café, Turfdraagsterpad 17 (voormalig Binnengasthuis-terrein), Amsterdam. Inl 01719-48273.

De filosofie is ooit in Griekenland begonnen. Als gevolg van de democratische inrichting van de Griekse stad-staten, menen sommigen. Vanwege een ruzie-zoekende trek in het Griekse karakter, menen anderen. In ieder geval probeerde de filosofie kalmte te brengen in het gewoel van botsende opvattingen. Die functie heeft ze volgens filosoof Jan Flameling nog steeds. De komende zomer organiseert hij cursussen filosofie op het Griekse eiland Amorgos, aan de rand van de Cycladen. Niet om de cursisten dichter bij de waarheid te brengen of ruzies te beslechten. Filosofie is volgens Flameling allereerst een streven naar persoonlijke gemoedsrust. 'Ataraxia' heet dat in het Grieks. Die naam draagt ook het filosofisch bureau dat de cursussen op Amorgos organiseert. Twee weken duurt de cursus, die deze zomer vijf maal gegeven wordt. Flameling spreekt van een 'werkvakantie'. Ook al vereist de cursus geen bijzondere filosofische voorkennis, er zal onder de Griekse zon flink gestudeerd moeten worden. Meditaties, voetmassages en andere verwennerijen van de new age komen op het programma niet voor. 's Ochtends worden teksten gelezen van filosofen als Plato, Nietzsche, Heidegger en Rorty. 's Middags wordt gediscussieerd over Griekse filosofische scholen die in de loop van de geschiedenis op de achtergrond zijn geraakt: cynisme, hedonisme, skepticisme. In de schaduw van olijfbomen en met uitzicht over de baai van Aijiali, dat wel. En tussen de lessen door is er al het aangenaams dat zoal bij een Grieks eiland in de zomer hoort, benadrukt de folder van Ataraxia: stranden, heuvels en zonsondergangen. Die idyllische omgeving is voor Flameling geen bijkomstigheid. Het was hier dat de Griekse filosofen hun gedachten formuleerden en Flameling verwacht dat ze op hun plaats van oorsprong gemakkelijker zullen worden begrepen. De terugkeer naar denkers van twee en een half duizend jaar geleden is geen louter academische oefening. Ze hebben nog altijd iets te leren: een levenshouding die er niet op uit is alle onzekerheid uit het leven te bannen, maar die aanvaardt dat er vele overtuigingen bestaan en dat het niemand gegeven is daarover een laatste oordeel te vellen. Die boodschap is volgens Flameling opnieuw actueel geworden, nu de grote geloofsovertuigingen en zekerheden zijn weggevallen en de samenleving steeds veelkleuriger wordt. Heel lang heeft de filosofie gedacht dat ze op weg was naar de ene, onwrikbare waarheid: de traditie van Plato noemt Flameling dat. Maar deze eeuw zijn steeds meer denkers er achter gekomen dat ons denken niet op een rots, maar op drijfzand is gebouwd. Dat is geen reden om de handen in de schoot te leggen of in het haar te steken, vindt Flameling. We zullen moeten leren leven en handelen in het besef dat we nooit absoluut zeker kunnen weten of we wel op het goede spoor zitten. Heidegger sprak in dat verband over 'gelatenheid'; Flameling laat het woord waarderend over de tong rollen. Dat is de gemoedsrust die de filosofie nastreeft. Geen zekerheid, maar een aanvaarding van de onmogelijkheid om ooit zekerheid te krijgen. Is filosofie zo een remedie tegen nutteloos getob en leert ze meer van het leven te genieten? Flameling waagt zich liever niet aan grote woorden en beloften. Hij geeft graag toe dat de omgeving van Amorgos het hedonistisch levensgevoel krachtig bevordert. En op de discussiebijeenkomsten moet dan maar duidelijk worden wat dat voor het dagelijks leven en voor de actualiteit te betekenen heeft. Want wat in de schaduw van olijfbomen vanzelfsprekend lijkt, is dat nog niet altijd in de regen van Dwingelo-Noord.

    • Ger Groot