'Erachter komen waar je motivatie zit'

Suzanne (23) had het gevoel dat ze dood was, alsof ze een kluizenaar in haar eigen lichaam was. Op de kunstacademie was het helemaal fout gegaan. Ze kreeg daar alleen maar kritiek. “Al mijn creatieve ideeën blokkeerden.” Een half jaar zat ze depressief thuis. Nu volgt ze voor bijna vijfduizend gulden de driemaandelijkse cursus 'Werken aan Studeren, bezinning op studie, loopbaan en leven...' op de Vrije Hogeschool in Driebergen, voor studenten die zijn 'vastgelopen'. “Ik begin weer te leven.”

De moderne student staat onder druk. Zijn inschrijftijd en studieduur zijn beperkt en opgejaagd door de tempobeurs vliegt hij door zijn studie om na een paar jaar te ontdekken dat er toch geen baan voor hem in het verschiet ligt.

Docent Jeanine Leuven maakt zich zorgen. Ze houdt kantoor in een kamer van de oude villa waar de cursus wordt gegeven. Het huis ligt in het groen, buiten scharrelen kippen en pauwen. “Alles is gefocussed op de toekomst”, zegt Leuven. Al vroeg op de middelbare school moeten studenten hun vakkenpakket samenstellen, terwijl dat nu juist de tijd is “om overal aan te ruiken”. En na een paar jaar studeren ontdekken ze dan dat ze eigenlijk geen enkel beroepsperspectief hebben. “Dus gaan ze zich vragen stellen. Want met de dingen die het leven interessant maken zijn ze dan nauwelijks beziggeweest.”

Daarom melden zich steeds meer studenten voor de cursus. “Voor drie maanden zielehygiëne”, zegt Leuven. Dit jaar wordt de cursus voor het eerst twee keer aangeboden.

In het zanglokaal staat Esther met een bezem voor haar klasgenoten. Spraakdocent Johannes Kemkes loopt met korte pasjes op haar af. “Eerst richten, dan spreken”, zegt hij. “Anders blijft hier” - hij wappert met zijn handen boven haar hoofd - “een wolkje emotie hangen, en” - hij zwiert zijn armen richting klas - “het moet daar naartoe”. Esther richt haar bezem en voor de vijfde keer die ochtend zegt ze haar gedicht op.

In de pauze legt Esther uit waarom ze hier is: “Gewoon even lekker ertussen uit.” Drie jaar geleden stopte ze met haar opleiding voor creatief therapeut. Ze ging destijds studeren omdat “ik dat nu eenmaal van mezelf moest”. Maar ze miste “een stuk verdieping” en vertrok naar Zwitserland. Na twee jaar als kok in hotel gewerkt te hebben, wist ze inmiddels wel dàt, maar nog steeds niet wàt ze wilde studeren. Daarom is ze hier. “Om er achter te komen waar mijn motivatie zit.” Ze heeft nu ontdekt dat ze wil zingen en gaat auditeren voor het conservatorium.

De docenten op de Vrije Hogeschool werken vanuit een antroposofisch mensbeeld. Maar Esther is “absoluut niet antroposofisch”. Ze gooit lachend haar hoofd naar achter. Wat antroposofie precies is, weet ze niet. “Maar in ieder geval merk je er hier niks van.” Ook de andere cursisten blijven het antwoord schuldig.

“Dat is niet erg”, zegt toneeldocent Nelleke Aulman. De docenten zijn zelf weliswaar antroposofisch, maar dat wil niet zeggen dat ze hun denkbeelden op de cursisten willen overdragen: in de antroposofie staat “de individuele vrijheid voorop”.

Ook Aulman vindt het “heel lastig” een definitie van antroposofie te geven. “Het is een manier van kijken”, probeert ze. “Dat je je realiseert dat er meer is dan het alledaagse, dat er ook zoiets is als een geestelijke wereld”.

Op de Vrije Hogeschool bekijkt men de menselijke psyche van alle kanten. Voor verwarde mensen kan dat wel eens moeilijk zijn. “Sommigen raken helemaal de kluts kwijt,” geeft Leuven toe. In persoonlijke gesprekken met de docenten en eindeloos doorvragen wordt dan onderzocht “wat voor die persoon wezenlijk is”. Zo ontdekte een jongen die per se een universitaire studie wilde volgen dat hij eigenlijk liever meubelmaker was, zegt Aulman. “Door steeds maar door te vragen en door te vragen.”

De cursisten van de Vrije Hogeschool mogen in de war zijn, het zijn geen kneusjes, zegt Leuven. “Juist de mensen die veel in huis hebben stellen zich vragen bij het aanbod en de inhoud van hun studie. Daardoor komen ze in de problemen.” Maar een antwoord op hun vragen hebben de antroposofen niet. “Dat moeten ze zelf zoeken”, zegt Aulman.

En dat kunnen ze doen tijdens de lessen zingen, dansen, vertellen, schrijven, schilderen, tekenen, toneel, pottenbakken, en lessen filosofie. “Het gaat daarbij niet om het resultaat of om de kennis, maar om het plezier en de inspiratie”, aldus de brochure. Suzan zegt het zo: “Je mag hier lekker nieuwsgierig zijn”. Vijfduizend gulden is misschien veel geld, maar het is het waard. Je wordt je bewust van jezelf, dat is belangrijk.”

Als het twaalf uur is begeven de cursisten zich naar de kantine. De pannen soep staan al op tafel. Koks gaan rond met aardappelen, vlees en groente. “Zo Hollands hebben we nog nooit gegeten”, zegt een cursist. Meestal eten ze bonen, tahoe of ander “macro-biotisch voer”. “Soms moet ik wel lachen om dat over-positieve”, zegt ze terwijl ze van de onbespoten prei opschept. “Alles moet gezond, zacht, lief en bespreekbaar zijn. Altijd.”

    • Monique Snoeijen