Buitenland geen thema bij verkiezingen

HOOGEVEEN, 28 APRIL. Op 7 november 1989 trad het kabinet Lubbers-III aan en op 9 november 1989 viel de Berlijnse Muur. Minister Ter Beek van defensie legde maandagavond voor zijn PvdA-kiezers in Hoogeveen geen causaal verband tussen een en ander, maar gaf wel aan hij en zijn collega's van buitenlandse zaken en ontwikkelingssamenwerking de handen vol hebben gehad aan die omwenteling. “Het was allemaal een stuk makkelijker toen er nog een Koude Oorlog was. Niet dat ik naar die tijd verlang, maar je wist beter waar je aan toe was.”

Als het om 'issues' in deze verkiezingscampagne gaat, dan komen volgens Ter Beek defensie-en buitenlands beleid pas op de vijfde plaats na “brood- en boter zaken, werkgelegenheid, sociale zekerheid en milieu”. Nederland zal volgens de minister van defensie de komende jaren echter een bijdrage moeten blijven leveren aan de vredesoperaties van de Verenigde Naties. “Dat is met succes gedaan in Cambodja en met vallen en opstaan in het voormalige Joegoslavië. Uit een gevoel van internationale sociale gerechtigheid moeten wij op die uitnodigingen in blijven gaan en het is hartverwarmend hoe onze militairen die taken vervullen.”

In Amstelveen zegt Jaap de Hoop Scheffer, woordvoerder buitenland van de Tweede-Kamerfractie van het CDA, een dag later dat het 'internationale sociale gezicht' van het CDA eist dat Nederland aan operaties als in het voormalige Joegoslavië mee blijft doen. “Daarbij moeten we niet de illusie hebben”, aldus De Hoop Scheffer, “dat we à la Golfoorlog een beslissende oplossing kunnen afdwingen, maar wel dat met een groter aantal blauwhelmen de Moslim-bevolking in de zes 'veilige gebieden' in Bosnië beter beschermd wordt. De blunder van Gorazde, waar Serviërs zelfs een ziekenhuis bombardeerden en de Verenigde Naties geen vredestroepen ter plekke hadden, mag niet worden herhaald. De succesvolle dreiging van de NAVO in Sarajevo moet voor alle 'veilige gebieden' gelden.”

Van GroenLinks tot de kleine rechtse partijen in de Tweede Kamer is er instemming met het Joegoslavië-beleid van de regering. Met drieduizend militairen in en rond het gebied is Nederland wel aan de limiet van wat het kan leveren. De politieke partijen, ook de PvdA, gaan niet mee met de suggestie van minister Pronk dat “een overkill van manschappen als in de Golfoorlog in Joegoslavië juist nu nodig is”.

“Nee”, zegt De Hoop Scheffer, “geen overkill, maar alleen een sterk optreden van blauwhelmen. Dat is ons mandaat. Ons wordt niet gevraagd om vrede op te leggen. Die illusie moet je niet hebben. De strijdende partijen zelf zullen in het voormalige Joegoslavië tot een politieke oplossing moeten komen. Dat kunnen wij niet voor ze doen.” Ook hem verrast het dat tijdens de campagne maar weinig vragen gesteld worden over de buitenlandse politiek. “Als het woord buitenland valt, dan gaat het over de toestroom van buitenlanders hier in Nederland. Dat houdt de kiezers zeer bezig. De vraag of Nederland niet vol raakt.”

Bij de 'phone-in' maandagmiddag bij Radio Drenthe krijgen de ministers Pronk en Ter Beek nauwelijks vragen te beantwoorden die op hun terrein liggen. De huurverhogingen en de lokale belastingen zijn de grootste zorgen van de luisteraars die bellen. Pronk grijpt de gelegenheid aan nog eens te zeggen hoe hij buitenlands-, veiligheids- en ontwikkelingsbeleid in de toekomst graag zou zien. “Ik pleit voor ontschotting van de ministeries. Daarom sta ik de minister van defensie zo vaak bij in het publieke debat.”

Hoogrood verbergt Ter Beek zijn irritatie achter de microfoon. Pronk gaat onverstoord door: “Buitenlandse zaken, defensie, ontwikkelingssamenwerking; je hebt elkaar allemaal nodig. Het heeft geen zin om op grote schaal hulp te geven als de veiligheid in een land niet gewaarborgd is. Dat is verspilling. Je zult landen moeten bijstaan om een klimaat te scheppen waarbij hulpverlening mogelijk is en ook beklijft. Daarom ook is onze rol in de Verenigde Naties zo belangrijk en moeten we meewerken om die internationale organisatie zo effectief mogelijk te maken. Daarom moeten we met onze transportvliegtuigen vlug ter plekke zijn en goed getrainde militairen en goed materieel hebben. Daar draag ik aan bij.”

Politici noch kiezers stellen zich op de tournees door het land de vraag op hoeveel plaatsen Nederland in VN-verband tegelijkertijd aanwezig kan zijn. Ter Beek wil volgens de Prioriteitennota over de nieuwe, afgeslankte beroepskrijgsmacht manschappen, vliegtuigen en schepen leveren voor vier vredesoperaties tegelijkertijd.

Maar bij debatten in de Tweede Kamer is de laatste jaren niet duidelijk geworden bij welke vredesoperaties een duidelijk Nederlands belang ligt noch in welke regio's. Na afloop van de succesvolle operatie in Cambodja is de vraag gesteld wat Nederland op een plek zo ver verwijderd eigenlijk te zoeken heeft, al stemden ook toen alle partijen in met die vredsoperatie ter voorbereiding van verkiezingen.

Tijdens de verkiezingsdebatten wordt evenmin gesproken over de plaats van Nederland in de Europese Unie. In de programma's van de afzonderlijke partijen worden daar wel veel woorden aan gewijd, maar niet in het politieke debat. Wat moet de regering, jarenlang zo Atlantisch verankerd, doen nu de Verenigde Staten zich losser van Europa opstellen? Hoe kunnen de banden met Duitsland en Frankrijk worden aangehaald, die de Europese Unie zo stellig in hun greep hebben?

De 'ontschotting' waar Pronk zo voor pleit, een meer geïntegreerd buitenlands-en veiligheidsbeleid, speelt voor een nieuw kabinet straks niet alleen in Den Haag, maar ook bij de voorbereidingen voor een gezamenlijk buitenlands- en veiligheidsbeleid van de Europese Unie. Maar dat is tijdens deze campagne voor niemand een vraag.

    • Willebrord Nieuwenhuis