Afscheid Nixon verenigt rivalen

WASHINGTON, 28 APRIL. Amerikanen hebben gisteren op een dag van nationale rouw over de dood van voormalig president Nixon afscheid genomen van een bewogen tijdperk van politieke verdeeldheid. Op alle televisienetten werd de begrafenis tijdens prime time uitgezonden. Tienduizenden leden van Nixons “zwijgende meerderheid” vormden een drie kilometer lange rij naar de gesloten kist, bedekt met een Amerikaanse vlag, in de Nixon-bibliotheek in Yorba Linda, Zuid-Californië.

De aanwezigheid van vier voormalige presidenten en president Clinton bij zijn begrafenis gisteren maakte zijn twintig jaar durende campagne voor rehabilitatie na zijn ontslag wegens het Watergateschandaal in 1974 compleet. “Gedurende de laatste week van Nixons leven stelde ik me vaak voor hoe hij zou hebben gereageerd op de stroom van bezorgdheid, respect, bewondering en affectie die werd opgeroepen door zijn laatste strijd”, zei voormalig minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger gisteren tijdens zijn eulogie.

Een Amerikaans president is meer dan een politicus maar ook een ritueel stamhoofd en zijn regeerperiode staat voor een tijdperk. Het overlijden van een ex-president is een gelegenheid voor nationale verzoening. Veel Amerikanen zochten na zijn dood op de rommelzolder van hun herinneringen en begonnen hem te missen. En dat gold ook voor de baby boomers, die tegen hem protesteerden.

“Voor een Amerikaan die met hem in de tweede helft van de twintigste eeuw volwassen werd, is het sluiten van vrede met Richard Nixon een essentieel deel van het opgroeien”, schreef de columnist Frank Rich in The New York Times. De spontane bezoekers aan de kist waren van alle leeftijden, hadden in veel gevallen hun kinderen meegenomen, gingen ook in spijkergoed of bonte katoenen truien gekleed en mompelden tegen televisie-interviewers iets over “unieke kans”, “geschiedenis maken”, “hij heeft een einde gemaakt aan de Vietnam-oorlog”, “we vormen nu weer één gemeenschap” of “hij bracht mijn broer thuis van Vietnam”.

Voormalige gezworen politieke tegenstanders werden plotseling tijdgenoten bij de begrafenis. Het vliegtuig van Clinton, Air Force One, dat vloog van Washington naar Zuid-Californië was gevuld met een merkwaardig mengsel van voormalige Republikeinse medewerkers van Nixon en vooraanstaande Democraten en een deel van de baby boom-staf van Clinton.

Onder de aanwezigen waren de progressieve Democratische kandidaat George McGovern die in 1972 door Nixon verslagen werd, Nixons minister van defensie James Schlesinger en zijn minister van justitie Elliot Richardson die door hem werd ontslagen in de 'Saturday Night Massacre' tijdens de roerige dagen van Watergate. Ook in het vliegtuig was Clintons veiligheidsadviseur Anthony Lake die in 1970 ontslag nam als buitenlandadviseur van Nixon uit protest tegen het heimelijk aftappen van zijn telefoon. Bij de begrafenis waren vooraanstaande Democratische en Republikeinse Congresleden.

De kist stond op het terrein van de Nixon-bibliotheek vlak voor het kleine huis waar Nixon geboren was en opgroeide met zijn vier broers. Hij is begraven naast zijn vrouw Pat die vorig jaar stierf aan longkanker. Senator Robert Dole, als 71-jarige een jongere tijdgenoot van Nixon, barstte tijdens het einde van zijn eulogie voor president Nixon in tranen uit.

President Clinton spoorde zijn gehoor aan “om Nixons leven in zijn geheel te herinneren” nadat hij had vastgesteld dat zijn fouten evenals zijn successen deel waren van zijn leven. Kissinger prees Nixons buitenlands beleid. “Hij kwam in het Witte Huis toen de krachten van de geschiedenis Amerika van een positie van overheersing naar een van leiderschap duwden”, aldus Kissinger. “Overheersing weerspiegelt kracht, leiderschap moet worden verdiend. En Richard Nixon heeft die leiderschapsrol verdiend met moed, toewijding en vaardigheid.”

Afgelopen dagen is gebleken dat Nixon sterk tot de verbeelding van de Amerikanen spreekt. Was president Kennedy de sprookjesprins, Richard Nixon staat voor de schaduwkanten van de Amerikaanse streber die zich nooit helemaal geaccepteerd voelt. Omdat hij zichzelf minder voelde dan anderen, diende hij zichzelf soms wat positieve discriminatie toe door middel van list en bedrog.

Vandaar dat hij tot twee romans, twee toneelstukken, een opera en een film heeft geïnspireerd. “In Nixon waren we in staat om onze fouten uitvergroot te zien”, schreef de romancier Gore Vidal. “Hij veranderde de status van Grote Verliezer in een triomf door erin te slagen om het presidentschap te verliezen op een manier die groter en origineler was dan ooit.”

Bij de begrafenis werd vooral de bewondering uitgesproken over zijn vele wederopstandingen, hetgeen in Amerika bewondering wekt. “De blijvende les van Richard Nixon is dat hij nooit opgaf om deel uit te maken van de actie en passie van zijn tijden. Hij zei vaak dat tenzij een persoon een doel heeft, een berg te beklimmen, zijn spiritualiteit zal sterven”, zei Clinton. De strijd om rehabilitatie van Nixon is nog niet opgehouden. Zijn erfgenamen zijn door hem geïnstrueerd om het eventuele vrijgeven van alle banden van Watergate te blijven aanvechten.

    • Maarten Huygen