'We beginnen nieuw tijdperk van verzoening'

DURBAN, 27 APRIL. De voorzitter van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), Nelson Mandela, heeft vanmorgen zijn stem uitgebracht in Inanda, iets ten noorden van Durban, vlak bij het graf van de eerste voorzitter van het ANC, John Dube. Terwijl de volle maan verbleekte en de zon uit de Indische Oceaan rees, deed Mandela lachend zijn stembiljet in de bus. “Dit is een onvergetelijke gebeurtenis voor de Zuidafrikanen”, verklaarde de ANC-voorzitter. “Droom en hoop zijn waarheid geworden, we beginnen een nieuw tijdperk van verzoening.”

Hij zei bezorgd te zijn over het lot van minderheden in Zuid-Afrika, in het bijzonder de blanken. “Ik heb gevochten tegen blanke overheersing, zoals ik eerder verklaarde in de rechtszaak van Rivonia, en ik vecht ook tegen zwarte overheersing. Ik vecht voor een vrij Zuid-Afrika.” Aan het einde van het Rivonia-proces werd Mandela op 11 juni 1964 veroordeeld tot 27 jaar gevangenisstraf. In 1990 werd de ANC-voorzitter door de Zuidafrikaanse regering in vrijheid gesteld.

Alsof hij zijn woorden wilde onderstrepen drukte Mandela vriendelijk de hand van zwaar bewapende blanke militairen bij het stemlokaal. Dat maakte indruk. Een jonge soldaat kreeg er tranen van in zijn ogen.

Vlak vóór Mandela om negen over zeven stemde, had hij een krans gelegd bij het graf van de in 1946 overleden John Dube, dat op twintig meter afstand van het stemlokaal ligt. De keuze van Mandela om in Inanda zijn stem uit te brengen, was om meer redenen symbolisch. Tot vorige week werd het gebied immers geteisterd door politiek geweld tussen ANC'ers en aanhangers van de Inkatha-beweging van Buthelezi.

In de grootste zwarte woonwijk bij Durban stonden vanochtend lange rijen bij de stemlokalen. Kwamashu is evenals andere delen van KwaZulu-Natal verdeeld tussen aanhangers van het ANC en Inkatha en hier hadden de afgelopen maanden hevige veldslagen plaats. Om tien uur kwam Marta aansnellen. “Ik wil stemmen, het is mijn recht”, hijgde ze. “Maar mijn zoontje kreeg zojuist een blindedarmontsteking. Ik moet snel naar het ziekenhuis, mag ik voorpiepen”, vroeg ze een agent met een kalasjnikov op zijn schouder die het stemlokaal bewaakte. Na overleg met een functionaris mocht ze voor.

Een dikke oude vrouw zat zwetend op een plastic stoeltje langs de weg. Onder begeleiding van haar kleindochter had ze zojuist haar stem uitgebracht. “Ik ben zo verschrikkelijk blij, mijnheer, dat ik mag stemmen nog voor ik zal sterven”, zei ze. “Hoeveel kinderen heeft u?”

Niet overal verliep de gang naar de stembus zonder moeilijkheden. In sectie K van Kwamashu ontstonden grote spanningen vanochtend toen een groep uit een Inkatha-gebied van de woonwijk ging stemmen in een ANC-gebied. Toen deze groep naar huis wilde terugkeren, stuitte ze op verzet van Inkatha-aanhangers. Deze Inkatha-sympathisanten hadden het gebied afgesloten, niemand mocht er in of uit, de kiezers mochten van hen alleen stemmen in het stemlokaal in het Inkatha-gebied. De mensen die zojuist in ANC-gebied hadden gestemd, verzamelden zich daarna weer bij het stemlokaal in de hoop bescherming van de politie te krijgen. Een deel van Kwamashu valt echter onder de politie van het 'thuisland' KwaZulu waar de Inkatha-leider Buthelezi aan de macht is en in die politieagenten hadden ze geen vertrouwen.

Ignesia zat rond het middaguur onder een boom te wachten. “Daar, 100 meter hier vandaan staan mannen van Inkatha met geweren op ons te wachten. Ik durf niet naar huis”, zei ze. Ze wilde pas terugkeren als iemand met een geweer haar zou begeleiden. “Diep in mijn hart voel ik blijdschap op deze historische dag”, merkte ze met een sip gezicht op, “maar nu ben ik bang, heel erg bang”. Een waarnemer van het Zuidafrikaanse Vredescomité vreesde voor problemen later op de dag. “In dit gebied zal het vannacht spannend worden.”

    • Koert Lindijer