'Rectoren moeten ieder jaar weer hijgend nieuwe regels narennen'

De nieuwe onderwijs-CAO leidt tot “een onwerkbare situatie”, vindt de Algemene Vereniging van Schoolleiders. Maar volgens de onderwijsbond ABOP is er sprake van “een managementprobleem”.

ROTTERDAM, 27 APRIL. “Al onder de vorige minister werd ons autonomie en deregulering beloofd. Maar het woud is alleen maar dichter geworden. Alleen dode regels waar niemand last van heeft, worden er uitgesneden.” Volgens rector M. Sjamaar van het Utrechtse Niels Stensen College is er aan de regeldrift in het onderwijs niets veranderd. Maar zijn irritatie wordt groter, omdat de politiek de laatste jaren 'autonomie en deregulering' is gaan beloven. “Dat gevoel overheerst. Kan het dan ècht niet eens zo afgesproken worden dat het ook door het schoolmanagement kan worden uitgevoerd?”

De irritatie van de schoolleiders richt zich deze maand tegen een aantal 'verschrikkingen' uit de nieuwe onderwijs-CAO. Sommige regelingen bewerken het tegendeel van wat ze beogen. Zo moeten oudere leraren voortaan voor de 'extra vrije uren', bedoeld om plaats te maken voor jongere collega's, zoveel salaris inleveren dat het gebruik van de 'seniorenregeling' terugvalt. Gevolg: jongere leraren worden ontslagen, omdat ouderen hun uren weer vullen.

Verder werd in de CAO de arbeidsduurverkorting uitgebreid: een volledige betrekking werd teruggebracht van 38 uur en 36 minuten tot 38 uur. Dat betekent voor de roostermakers dat leraren met een volledige betrekking niet meer 28 uur, maar 27,55 lesuur per week moeten geven. “Organisatorisch en onderwijskundig onzinnig”, aldus rector B. Zweers van het Dollard College in Winschoten. “Ieder school vindt zijn eigen oplossing, maar waarom wordt dat niet centraal afgesproken?”

Als ernstiger knelpunt wordt ervaren dat de door de arbeidsduurverkorting en seniorenregeling vrijgekomen lesuren voor tweederde moeten worden bezet door werkloze leraren, om het aantal wachtgelders terug te dringen. Als de school dat quotum niet haalt, verliest ze de vergoeding voor die uren. “Dus bel ik in ieder uur dat ik over heb naar scholen in de buurt die worden opgeheven of gaan fuseren: of zij geen leraren voor me hebben die worden ontslagen”, zegt Sjamaar. “Als je het officieel via het arbeidsbureau doet, duurt het veel te lang.” Hij verwijst naar het gele katern waarin het ministerie iedere twee weken de nieuwe regelgeving bekendmaakt: “In oktober wordt zo'n CAO afgesloten, in februari stelt het ministerie de regels op, maar wij krijgen ze pas eind maart. Terwijl de termijnen wel voor ons gelden. Half mei moet het formatieplan af zijn. Wij zijn gedwongen om hijgend achter de regelgeving aan te rennen.”

CAO-onderhandelaar T. Rolvink van de ABOP kan zich de problemen van schoolleiders voorstelllen, maar hij wijst de kritiek op 'zijn' vorig jaar afgesloten CAO gedecideerd van de hand. “Het is een managementprobleem. De schoolleiders zijn anders inventief genoeg als het om omgaan met regelgeving gaat.”

Klachten van scholen dat er geen wachtgelders zijn te vinden, overtuigen Rolvink niet. “Ik ben net gebeld door een schoolleider uit Oost-Groningen. Hij kon niemand vinden, maar terwijl ik met hem sprak, keek ik het even na. In zijn gebied zijn meer dan duizend wachtgelders.”

“Wij redden het wel weer, maar het blijft een situatie dat niet-managers regels afspreken waarmee het management telkens weer bijna vastloopt”, verzucht Sjamaar. “Je zou verwachten dat decentralisatie betekent dat er centraal alleen nog globale regelingen worden gemaakt”, aldus rector Zweers. “Maar wat er gebeurt, is dat de problemen worden gedecentraliseerd, geformuleerd in gedetailleerde regels.”

Vorige week vrijdag stuurde de Algemene Vereniging van Schoolleiders, de vakbond van rectoren en directeuren, een brandbrief naar Ritzen om hem deelgenoot te maken van hun “grote zorg” over de “zeer moeilijk uitvoerbare” herbezetting van de plaasten die vrijkomen door arbeidsduurverkorting. De verslechterde seniorenregeling zou leiden tot “onwerkbare situaties”.

Als katalysator voor de onrust in AVS-kringen fungeerde deze maand een artikel van rector T. Al van de Arnhemse Torbecke scholengemeenschap over de nieuwe CAO. “Ik ben van mijn schoolleidersleven nog niet zo verontwaardigd geweest.” Om het ministerie en de belangenorganisaties te laten merken hoezeer de praktische ervaringen van schoolleiders worden genegeerd, oppert Al sabotage te plegen door “maximaliseren van de vervangingskosten waardoor de boel explodeert, (...) een flink deel van het personeel ontslag aanzeggen met het advies de deur bij de bonden plat te lopen”. “Ik sta achter de inhoud van het onderwijsbeleid van de afgelopen jaren, maar nu is de maat vol”, schrijft hij.