De stervende tijd

Zet honderd Nederlanders in een trein, stuur terroristen op ze af, laat een paar slachtoffers vallen, kortom, organiseer een gijzeling. Crisiscentrum, onderhandelingen, belegde broodjes, impasse. De tijd verstrijkt. Waar zullen de benarde slachtoffers in hun ramptrein om vragen? Puzzelboekjes, tegen de verveling. Het is echt gebeurd, al ben ik helaas vergeten waar het was en hoe het zat. Nederlanders verkeerden in langgerekt levensgevaar, en hun dringendste behoefte waren puzzelboekjes.

Het kan zijn dat die oplossing typisch Nederlands is. Andere volken zouden misschien vragen om een veldkeuken met 's lands beroemdste kok erbij, om sexshop-catalogi of videotoestellen om alles voor de thuisblijvers te vereeuwigen. Nederlanders puzzelen. Puzzelboekjes _ waarvan dit land een ten hemel schreiend hoog verbruik kent _ beantwoorden uitstekend aan Dorothy Parkers bondige recensie: a good book to kill time with _ for those who like it better dead.

Maar de verveling als vertrouwd verschijnsel, dat onmiddellijk wordt herkend zelfs onder het wachten op de uitkomst van onderhandelingen waarmee (zoals dat heet) levens zijn gemoeid, is algemener.

'Verveling is de allesoverheersende emotie van deze tijd,' zei de Engelse fotograaf Martin Parr vorige week in Vrij Nederland. Hij heeft zich toegelegd op het fotograferen daarvan. Wansmaak, hebzucht en verveling, deze drie: geen vrolijke kijk op de samenleving, maar er zit wat in.

Parr heeft een boek gemaakt met de onvergetelijke titel Bored couples. Drie foto's daaruit stonden in VN afgedrukt. Foto's, de titel zegt het al, van verveelde paren, echtparen natuurlijk. Twee aan restaurant-tafeltjes, een op een muurtje.

Wat die foto's zo deprimerend maakt _ of misschien niet eens die foto's, als wel het idee er achter _ is hun wrede suggestiviteit. Zo zitten mensen erbij. Samen, maar met lege ogen, ongeinteresseerd, een stuitende aanblik. Kijk en huiver, zegt Parr, pas maar op dat je zo niet wordt. Terwijl hij eigenlijk die mensen heeft betrapt op momenten zoals ieder paar ze kent.

Want iedereen die wel eens meer dan een zucht lang de helft van een paar is geweest, heeft zich ook wel eens als paar verveeld. De gelukkigen maar soms, even; minder fortuinlijken aldoor.

De liefde is immers heel wat minder betrouwbaar dan puzzelboekjes om de tijd te doden. In het begin helpt zij als de beste, zeker. Het verdwijnen van iedere ennui is het overheersende kenmerk van de verliefdheid. Alle lege momenten in het leven, zelfs als je helemaal niet wist dat zij er waren, verdwijnen als sneeuw voor de zon. Geestloze bezigheden, treinreizen, aardappelen schillen, worden gebaad in een exquis en altijd beschikbaar genoegen: denken aan de beminde. Een naam als een liedje op je lippen. Het volgende samenzijn als lokkend baken.

En is dat samenzijn een feit, dan doet het er opnieuw weinig toe wat je doet. Alles is een feest. Treinreizen, aardappelen schillen, als de gelieven samen zijn genieten zij ervan, omdat zij elkaar kunnen zien, horen en aanraken. Verveling bestaat niet, zoals de NS het zo treffend uitdrukt in haar reclame voor dagtochtjes.

Maar op zekere dag zit of ligt hetzelfde paar bij elkaar, er valt een stilte, en dan klinkt een vraag. Waar denk je aan?

Wie wijs is weet: nu eist de tijd haar rechten weer op. Zij wil gepasseerd worden. Hoe vitaal de liefde ook nog is of moge schijnen _ vanaf nu is het weer van belang wat er gebeurt. Het bestaan van een ander mens alleen is niet meer voldoende om zin te geven aan het leven. Er moet weer iets bij.

De waarheid zelf, lieve schat, die is soms zo saai. Dat het ook getweeen verschil maakt of je de tijd laat verpieteren met puzzels of winkelen _ Parrs foto's leggen de volle, redeloze ellende van winkelen aan de dag _ of dat je hem opfleurt en een beetje aardig voor hem bent. Dood moet hij, dat is waar. Waar het om gaat is juist: hoe?